Ongeziene topnatuur in de Rand

Denk maar aan het gebied rond het Rood Klooster in de zuidoostrand (zie RandKrant april 2026). Bijna diametraal ertegenover liggen de Wolfsputten in Dilbeek, ten westen van de hoofdstad. De ecologische waarde daarvan is vergelijkbaar met die van het Rood Klooster, en voor ons land zowat ongeëvenaard, jawel.
Deze tekst verschijnt in oktober. Dus heeft het weinig zin jou om de oren te slaan met de uitbundige lentesoorten die je in dit gebied vindt. Het geeft ons de gelegenheid om een wat bredere ecologische context te bekijken waar je het hele jaar zoet mee bent als je het gebied aandoet.

Op en af

Als je alle troeven van de Wolfsputten op een rijtje zet, zie je pas echt hoe waardevol dit 90 ha grote gebied wel is. Dan gaat het in de eerste plaats over de verschillende biotopen die hier aanwezig zijn. We vatten even samen. Zowel de bossen als de graslanden en de beken/poelen zijn van een uitzonderlijke kwaliteit. Dat heeft onder meer te maken met het uitgesproken reliëf dat eveneens uniek is voor een natuurgebied in de Rand.

De hoogste delen liggen op een tachtigtal meter boven de zeespiegel, de laagste meer dan vijftig meter lager. Het komt er op neer dat er weinig vlakke percelen en wegen in het gebied te vinden zijn, het gaat altijd wel bergop of bergaf. Tegelijk kom je in kletsnatte en gortdroge zones, die dan ook nog eens kalkrijk of bijzonder zuur zijn. Het spreekt voor zich dat planten en dieren daar onmiddellijk op reageren, met de aanwezigheid van specifieke soorten die enkel in deze omstandigheden gedijen.

Verschillende bodems

Zo zie je bijvoorbeeld veel reuzenpaardenstaart groeien in de natte, kalkrijke percelen. Die altijd zichtbare plant is wat we noemen een bio-indicator voor natte, kalkrijke zones. Zie je de reuzenpaardenstaart, dan bevind je je in een kalkrijk, vochtig-nat gebiedsdeel met een hoge grondwaterstand.

Dat laatste is niet onbelangrijk, want de soort groeit enkel op plaatsen waar de soms meterslange wortels het kalkrijke grondwater bereiken. Met andere woorden: geen kalkrijk grondwater in de buurt, geen reuzenpaardenstaart. In deze omgeving vind je ook de wettelijk beschermde wijngaardslak, die haar huis maakt door de kalk uit de bodem te assimileren.

Aan de andere kant van het ecologische spectrum zit je met een uitgesproken droge, zure bodem waar je onder meer gewoon struisgras vindt, ook nog in oktober-november. Daar zal je geen reuzenpaardenstaart vinden, en omgekeerd.

En toch liggen deze totaal verschillende bodemcondities op een zakdoek bij elkaar. Dat is heel straf, en het heeft vooral te maken met de millennia lange aanwezigheid van de mens die hier veel gewerkt en gegraven heeft. Daardoor is het oorspronkelijke, onaangeroerde bodemprofiel zowat verdwenen en heeft de natuur de vrijgekomen plekjes ingenomen.

De hand van de mens

Maak je geen illusies. De vegetatie die je hier ziet, is sterk beïnvloed door de mens. Die heeft kalkzandsteen uitgegraven, bossen aangeplant en graslanden ingezaaid die je nu in een half-natuurlijke setting terugvindt.

Dat mensenwerk blijft trouwens doorgaan, want er worden nog regelmatig bomen bij geplant, en de graslanden worden begraasd en/of gemaaid waardoor je moeilijk van een volledig natuurlijke situatie kunt spreken. Maakt verder niet uit, dat is nu eenmaal de Vlaamse en bij uitbreiding West-Europese natuur, en bij inbreiding die uit de Rand.

Het belet niet dat we hier topnatuur zien die in de ruime omgeving zijn gelijke niet kent. Al mag het iets verderop gelegen natuurgebied van de Thaborberg zich de (zeer) kleine broer van de Wolfsputten noemen. Ze hebben allebei een vergelijkbare bodemgesteldheid en geologische geschiedenis, en de huidige natuurwaarden zitten in hetzelfde ecologische spectrum.

Samengevat willen we concluderen dat je dit uitzonderlijke natuurgebied hopelijk niet enkel ziet als een mooi decor om in te wandelen of het louter een interessante uitlaatplaats voor je hond vindt. Nee, je zit hier in een zeer uitzonderlijk gebied, met zeer uitzonderlijke natuurwaarden. Daar kan je toch niet zomaar achteloos doorheen wandelen?