Mia Leijssen
- Psychologe, psychotherapeute
- Emeritus hoogleraar KU Leuven
- Benadrukt in haar werk het thema existentieel welzijn
- Auteur van Tijd voor de ziel, Leven vanuit liefde en Gids voor gesprekstherapie
- Schreef recent Verbinden met je essentie. Een weg naar bewustwording en heling
Fleur Pierets
- Schrijfster en LGBTQ-activist
- Bekend van het 22-Project, een kunstproject dat ze samen met haar vrouw Julian opzette en waarbij ze de wereld zouden rondtrekken en trouwen in alle landen waar het homohuwelijk legaal is
- Na de dood van Julian schreef ze het boek Julian
- Geeft lezingen over thema’s zoals liefde, identiteit, inclusie en gelijkheid
Welke momenten uit je kindertijd vertellen iets essentieels over jou?
Mia Leijssen: ‘In mijn kleuterklas zat een jongen met ernstige mentale beperkingen. Mijn kleuterjuf, een kloosterzuster, gaf mij de opdracht om voor hem te zorgen. Om de een of andere reden werd hij rustig in mijn aanwezigheid. Als kind besefte ik natuurlijk niet dat dit iets fundamenteels over mij vertelde. Pas later, rond mijn veertigste, ben ik gaan inzien dat ik blijkbaar gemakkelijk contact maak met mensen die anders zijn. Verbinding maken met het ongewone, zonder daar meteen over te oordelen, is iets wat sterk bij mij hoort.’
Fleur Pierets: ‘Ik vind het niet zo gemakkelijk om een veelzeggende eigenschap uit mijn kindertijd te benoemen. Waarschijnlijk zat er al vrij snel allerlei ruis op wie ik echt was. Ik groeide op in Zelzate, in de buurt van een industrieterrein. Mijn grootouders, die Spaanse roots hadden en als circusaritiesten werkten, hadden zich daar gevestigd. Als gastarbeiders konden ze er wat bijverdienen in de Sidmar staalfabriek. Ik vond het een gruwelijke plek. Al op heel jonge leeftijd wilde ik daar weg. Dat onrustige gevoel van Ik wil hier weg heb ik nog altijd. Ik doe niets liever dan reizen. Een ideaal leven is voor mij een leven waarin ik voortdurend onderweg ben.’
Je nieuwste boek heet Verbinden met je essentie. Wanneer voel jij je vandaag het meest verbonden met jouw essentie?
Leijssen: ‘Tijdens mijn werk als psychotherapeute. Verbinding maken met mensen die zich in moeilijke situaties bevinden, zie ik als een helende interactie. Dankzij een liefdevolle verbinding met de ander ontstaat er een liefdevol veld waarin de ander kan openbloeien.’
Is dat liefdevolle veld een belangrijke voorwaarde om te kunnen helen?
Leijssen: ‘Je hebt ook veiligheid nodig. Je kunt pas naar je kwetsuren kijken als je je veilig voelt. Die vorm van bewustwording is belangrijk. Want als je je niet bewust bent van wat je pijn veroorzaakt, loop je het risico dat je die pijn onbewust op anderen afreageert. Dat is een van de grote problemen die je vandaag bij wereldleiders ziet: ze eigenen zich hun eigen trauma’s niet toe. In plaats daarvan cultiveren ze een opgeblazen ego. Trauma’s die je wegduwt en waar je geen zorg voor draagt, vormen op termijn een vergiftigde bodem.’
Wanneer voel jij je het meest jezelf?
Pierets: ‘Ook bij mij is dat tijdens mijn werk. Essentieel is voor mij om zowel via mijn boeken, lezingen als documentaires verhalen te brengen over mensen of thema’s die te weinig aandacht krijgen. Over misogynie, racisme en homofobie kun je heel theoretisch praten, maar ik wil het vooral over die thema’s hebben op een manier die mensen raakt.’
‘Je hebt twee soorten activisten: zij die bruggen opblazen en zij die bruggen bouwen. Ik behoor tot de tweede groep. Met levensechte verhalen wil ik mensen een stem geven. Soms werk ik als curator. Ook dan zie ik het als mijn taak om deuren te openen voor mensen die niet gehoord of gezien worden. Ik ben er me heel sterk van bewust dat niet iedereen dezelfde kansen en privileges heeft als witte mensen.’
Naarmate we ouder worden, krijgen we steeds meer met verlies te maken. Hoe zorgen we ervoor dat we onszelf onderweg niet kwijtraken?
Leijssen: ‘Door bewust stil te staan bij een verlies kunnen we dichter bij onszelf komen. Tijdens het verwerkingsproces wordt vaak duidelijk wat werkelijk waardevol is. Heel vaak komen mensen dan tot het inzicht dat de liefdevolle verbinding met de persoon die er fysiek niet meer is, uiteindelijk datgene is wat er écht toe doet.’
Wat gebeurt er nog tijdens dat verwerkingsproces?
Leijssen: ‘Het is niet eenvoudig om dat in woorden te vatten, maar na het overlijden van een dierbare kan er na verloop van tijd een nog diepere band ontstaan. De zorgen en moeilijkheden van het dagelijkse leven of van een ziekte vallen met de dood weg. Daardoor ontstaat er meer ruimte om de liefdevolle kanten van die persoon te zien en te voelen. Ik denk daarbij aan mijn ouders. Nu hun ziel niet langer de lasten en beperkingen van het aardse leven hoeft te dragen, is mijn liefdesband met hen alleen maar sterker geworden.’
Pierets: ‘Ik vind het een boeiende kijk, maar het verwerken van de dood van mijn partner Julian heb ik heel anders ervaren. Toen zij nog leefde, waren wij ons er heel erg van bewust hoe gelukkig we ons mochten prijzen dat we elkaar hadden gevonden. De dagelijkse realiteit stond onze relatie niet in de weg. Julian verliezen heeft er vooral voor gezorgd dat ik nog meer fearless in het leven sta. Sinds haar dood denk ik: is er nog iets waarvoor ik bang hoef te zijn, nu ik dit verdriet heb overleefd? Het is geen je-m’en-foutisme, veel meer een levensdrang. Er is een stemmetje dat zegt: Wat ga je nu doen met de tijd die je nog hebt? Ik leef heel sterk in het nu. Komt er iets op mijn pad, dan ga ik ervoor. Ik moet het nu doen, want ik weet maar al te goed dat het binnen zes weken over and out kan zijn. Ik heb ook geen verwachtingen meer. Ik zie wel wat het leven me brengt. Bring it on. Valt het tegen, dan slaan we wel weer een andere richting uit.’
Heeft de dood van Julian je bewuster in het leven doen staan?
Pierets: ‘Na haar dood heb ik me twee jaar lang gefocust op het schrijven van een boek. Ik wilde de herinneringen aan haar niet verliezen. In die periode ben ik, om te overleven, gaan afwassen in een restaurant. Dat was zowat het enige waartoe ik mentaal in staat was.’
‘Haar dood heeft mij ontzettend beïnvloed. Maar evolueren we als mens niet voortdurend? Ik ben vandaag een heel ander mens dan toen ik Julian leerde kennen. Of ik bewuster in het leven ben gaan staan, durf ik niet meteen te zeggen. Ik ben in elk geval veranderd.’
In je boek heb je het over het belang van bewustwording. Hoe kunnen we ons bewustzijn vergroten? Niet evident in tijden waar we overspoeld worden met informatie en onze wensen liefst meteen vervuld zien.
Leijssen: ‘Bewustwording vraagt verstilling en reflectie. Dit is een ernstig maatschapppelijk probleem. Op die manier verdwijnt de ziel uit onze samenleving. Wat je overhoudt, is een maatschappij waarin mensen vooral worden beoordeeld op de materiële dingen die ze tijdens hun leven verzamelen.’
Pierets: ‘Onlangs gaf ik een lezing aan een klas van 18-jarigen. Daar hoorde ik dat de ambitie van negen op de tien leerlingen is om rijk te worden.’
Leijssen: ‘Dat is het symptoom van een verziekte samenleving.’
Pierets: ‘En als samenleving voeden wij dat soort gedrag ook nog eens. Denk maar aan onze obsessie met BV’s of aan de populariteit van influencers, die dikwijls een vertekend beeld van het leven geven.’
Leijssen: ‘Het maakt dat we het leven steeds meer bekijken vanuit een fysieke en materiële invalshoek. Dat gaat vaak samen met het ontkennen en belachelijk maken van de spirituele dimensie van het leven. Ik heb het dan heus niet over de zweverige wereld waarin mensen soms vluchten; wel over het streven naar een evenwichtig leven waarin je je als mens bewust bent dat je deel uitmaakt van iets dat groter is dan jezelf en waarin je boven jezelf kunt uitstijgen.’
Kun je dat wat concreter maken?
Leijssen: ‘Er is prachtig onderzoek naar de impact van dankbaarheid. Zo weten we bijvoorbeeld dat mensen die een dankbaarheidsdagboek bijhouden beter reageren op bepaalde medische behandelingen. Ook bij wondgenezing stelt men vast dat een liefdevolle omgeving het genezingsproces vooruit kan helpen.’
Pierets: ‘Wat een contrast met onze huidige wereld, waarin we zo gericht zijn op instant gratification. Wat we willen, willen we meteen. Je merkt het ook aan het kortetermijndenken van onze politici. Veel verder dan de volgende verkiezingen reikt hun strategie niet. Het grotere plaatje raken we steeds meer kwijt. Ik heb nog een tijd gekend zonder Google Maps toen je als medepassagier met de kaart op de schoot de weg volgde en het grotere plaatje in het oog hield.’
Wat geeft jou energie?
Pierets: ‘Ideeën. Ik word heel blij wanneer de puzzel van een van mijn projecten in elkaar valt. Dat gebeurt bij mij vaak onderweg, bijvoorbeeld op een luchthaven of in een station. Tijdens zo’n transitmoment ontstond ook het idee voor mijn laatste boek Als alles goed gaat.’
In dat boek stel je de vraag welke voorwerpen wij als mensheid willen achterlaten voor wezens die onze aarde binnen miljoenen jaren aantreffen. Welk voorwerp moet daar volgens jou zeker bij zijn?
Pierets: ‘Ik ga niet al te veel van het boek verklappen. (lacht) Ik kan wel meegeven dat het vertrekt vanuit het idee dat alles heel vluchtig is. Ik herinner me nog een gesprek tussen twee jonge mensen in New York, waaruit bleek dat een van hen zelfs niet wist wie Michael Jackson was. Zo snel ben je blijkbaar vergeten. Tegelijk vind ik dat een bevrijdende gedachte.’
Leijssen: ‘Bij iets nalaten denken we snel aan iets materieels. Ik hoop vooral iets te kunnen nalaten dat de levensenergie van de mensen die na mij komen, kan aanwakkeren.’
Wanneer voel jij je levensenergie stromen?
Leijssen: ‘Ik kan genieten van programma’s als The Voice, So You Think You Can Dance, of Belgium’s Got Talent. Mij raakt vooral de kwetsbaarheid en egoloosheid waarmee mensen hun talent laten zien. Dat vind ik hartverwarmend. Het is een wereld van verschil met mensen die hun ego tentoonstellen. Ik heb dat ook met kunst. Ik ben niet snel onder de indruk van kunstwerken die miljoenen kosten. Maar kunst die vanuit pure emoties ontstaat, kan me wel raken. Dan voel ik mijn levensenergie opborrelen.’
Pierets: ‘Ik kijk graag naar The Voice omdat het een van de weinige programma’s is waarin mensen nog lief zijn voor elkaar.’
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat in een diverse samenleving als in de Rand mensen elkaar met menselijkheid en waardigheid blijven benaderen?
Leijssen: ‘Voor mij leidt te veel van hetzelfde naar verarming van een cultuur. Diversiteit kan ons verrijken. In onze samenleving zie je echter een toenemende polarisering. Volgens mij helpt het om meer aandacht te hebben voor wat we allemaal gemeen hebben, namelijk onze kwetsbaarheid als mens. Dat lijkt me veel constructiever dan vanuit een slachtofferpositie jezelf in een extreme positie te plaatsen.’
Pierets: ‘Maar ik begrijp die mensen ook wel. Mensen van kleur zijn zo lang onderdrukt en het is dus niet onlogisch dat ze nu de ruimte innemen om hun stem te laten horen. Sommigen vinden dat daarin wordt overdreven, maar als je naar de cijfers kijkt, weet je dat er nog veel werk aan de winkel is. Ik hoop in ieder geval dat we tot een nieuw evenwicht kunnen komen.’
‘Ik ben het ermee eens dat we moeten kijken naar wat we gemeenschappelijk hebben. Tegelijk probeer ik me bewust te zijn van de privileges die ik zelf heb. Ik zal op straat bijvoorbeeld minder snel met homofobie te maken krijgen dan een vrouw die er meer gay uitziet. Ik denk vaak aan de woorden van Audre Lorde, die beschreef hoe ze op verschillende manieren met discriminatie te maken kreeg: als vrouw, als zwarte vrouw en als lesbische vrouw.’
Welke levensvraag willen jullie aan elkaar stellen?
Pierets: Ik heb schrik van ouder worden. Heb jij dat ook?
Leijssen: ‘Ik vind het een interessant proces. Niet dat ik de fysieke facetten ervan leuk vind, maar ik wil daartoe niet herleid worden. Ik hou er rekening mee, maar ik vind het zo beperkend om ouder worden uitsluitend vanuit dat fysieke perspectief te bekijken. Ik merk dat ik diepere inzichten krijg, een dieper vertrouwen en een dieper weten over wat het leven is. Dat maakt me blij, al besef ik dat het leven vandaag voor heel wat mensen niet makkelijker wordt.’
Pierets: ‘Ik ben vooral bang om afhankelijk te worden van anderen.’
Leijssen: ‘Dat begrijp ik. Maar ook in zulke situaties kan er veel warme menselijkheid ontstaan. Ik zag dat bij mijn moeder, voor wie mijn vader jarenlang heeft gezorgd.’
Leijssen: Wat drijft je? Waarvoor kom je ‘s ochtends je bed uit?
Pierets: ‘De goesting om iets te maken. Ik word gelukkig van creëren. Want zo komen er werelden tot stand die voor mij wél kloppen. Wat ik van de buitenwereld niet altijd kan zeggen.’
Uit welk citaat of gedachte put jij de levenskracht om door te blijven gaan?
Pierets: ‘Tell me, what is it you plan to do with your one, wild and precious life? Het is een quote van Mary Oliver die veel voor mij betekent.’
Leijssen: ‘Ik voel een lichtje in mij. Ik ervaar het als mijn levensvonk. En hoewel ik weet dat mijn leven hier op een dag zal eindigen, heb ik het vertrouwen dat het op een andere manier zal blijven schitteren.’
Hoe hou je voorlopig dat vonkje brandend?
Leijssen: ‘Door contact te maken met mijn energetisch centrum. Door hartelijk te zijn voor mezelf. Door mezelf door dik en dun trouw te blijven. Anders gezegd: door dichtbij mijn essentie, dat vonkje van liefde, te blijven.’