Er zijn – waarschijnlijk voor het eerst sinds eeuwen – opnieuw bevers actief aan de Maalbeek in Beverbos. Natuurpunt Wemmel signaleerde de aanwezigheid van een deskundig aangeknaagde populier (een zogenaamd ‘potlood’) naast de rivier, en helaas ook het kadaver van een jonge bever vlakbij. De gemeente en de provincie bekijken nu hoe de aanwezigheid van een beverfamilie in het natuurgebied tussen Wemmel en StrombeekBever in goede banen kan worden geleid.
Stroomopwaarts
Tot het einde van de middeleeuwen kwam de bever in heel Europa voor. Maar in de 19e eeuw verdween het knaagdier uit het landschap, omdat het werd bejaagd voor zijn pels, vlees, en ‘castoreum’: de klierafscheiding waarmee de bever zijn territorium markeert, en waarvan de mens parfum maakt. Eind vorige eeuw werd de bever opnieuw uitgezet, en sindsdien verovert hij België vanuit Wallonië. ‘In de Ardennen zit er op elke rivier minstens één beverfamilie’, vertelt Rik Devriese van Natuurpunt Wemmel.
‘Meestal de ouders en hun jongen van de laatste twee jaar – vijf of zes bevers op één plaats. Ze voeden zich met schors van vooral wilgen en populieren. Een plekje dat een beetje bebost is en onder water kan staan, is voor hen ideaal.’ Recent zijn in de buurt van Wemmel al bevers gespot. Aan de Oyenbrugmolen langs de Maalbeek in Grimbergen kon een wildcamera ze in 2023 filmen. De bevers van Grimbergen kwamen waarschijnlijk eerder al fourageren in Beverbos. De bever rukt dus stroomopwaarts op. Rik Devriese: ‘In september troffen we in Beverbos de grote populier aan die bijna helemaal door de bever is omgelegd. We weten op dit ogenblik niet met hoeveel ze daar zitten.’
Als alle partners samenwerken, moet het mogelijk zijn de bever alle kansen te geven, en tegelijk aandacht te hebben voor de omgeving.
Echte bosbouwer
De Maalbeek valt onder de bevoegdheid van de provincie, en de bevers in Beverbos zijn actief in een wachtbekken of overstromingsbekken van de gemeente. Daarom is er met alle partijen nog overleg gepland. In ieder geval is de bever een beschermd dier, weet Devriese: ‘Je mag er niet op jagen, en hun burchten en dammen mogen niet vernield worden. Tenzij de overheid anders beslist, omdat ze op de verkeerde plekken voor overstromingen of overstromingsgevaar zorgen. Zo’n afgeknaagde boom aan de kant van de rivier kan wijzen op het plan om een nieuwe dam te gaan bouwen.’
Maar bij Natuurpunt zouden ze natuurlijk graag hebben dat de beverfamilie blijft. ‘Beken zijn er niet alleen om water af te voeren’, betoogt Devriese. ‘De omgeving daar in Beverbos is ook altijd moerassig geweest. Vandaar dat er vroeger ook bevers zaten. Een bever heeft veel positieve effecten op de natuur.
Hij maakt die dammen eigenlijk omdat hij heel slecht ter been is op het land. Een bever zwemt veel liever. Hij zet een gebied onder water om zo rustig naar de bomen te kunnen zwemmen voor de schors. Hij bouwt zijn burcht ook met de ingang veilig onder water. De bever is dus een echte bosbouwer. Een ingenieur. Hij blijft ook maar vier à vijf jaar op dezelfde plaats. Tot het eten op is.
Dan verhuist de familie.’ Waarom is dat dan positief? ‘Omdat bevers zo biotopen creëren die we bijna niet meer hebben. Bij ons moet alles netjes zijn: ofwel bos, ofwel moeras, grasland, ofwel akker. De bever maakt er een boeltje van, met veel water, waar libellen vliegen en insecten hun eitjes kunnen afzetten, wat ook de rest van de biodiversiteit ten goede komt.
De bever zorgt voor een dynamische biotoop en nadien groeien de bomen weer terug. Als je hun dammen kapot maakt, is de kans trouwens groot dat de dieren terugkomen. En als je een dier doodt, kan er een andere beverfamilie opduiken. Bevers kunnen ’s nachts tot 20 kilometer afleggen op zoek naar goede gebieden.’
Klimaatrobuust
Ook Brecht Vermote, projectcoördinator Groene Noordrand bij Regionaal Landschap Brabantse Kouters, wil de positieve kant van de zaak graag benadrukken. ‘De bever is inderdaad een wateringenieur die gratis voor ons werkt om water langer op te houden en te bufferen, wat nodig is om ons beter te wapenen tegen de weersextremen die op ons afkomen. Uit recent onderzoek blijkt ook dat bevers behalve bij klimaatadaptatie ook een belangrijke rol spelen bij klimaatmitigatie in Europa. Hun bouw- en graafwerk vormt riviercorridors om tot plekken waar meer langdurige koolstofopslag kan gebeuren.’
‘Aan de andere kant houdt een bever natuurlijk geen rekening met de specifieke omstandigheden. Potentiële overlast is iets om in de gaten te houden, al heb ik vandaag geen weet van grote probleemgevallen.’
Het is het Vlaams Agentschap Natuur en Bos dat de waterloopbeheerder, in dit geval de provincie, eventueel een uitzondering kan geven op de regelgeving over de bescherming van de bever. ‘Door zijn groeiende aanwezigheid wordt dat beschermingsplan momenteel verfijnd. Als alle partners samenwerken, moet het mogelijk zijn de bever alle kansen te geven, en tegelijk aandacht te hebben voor de omgeving.’
Tot slot: ‘Bever in Beverbos’ klinkt natuurlijk als een goede titel boven een artikel. Maar het Beverbos heeft zijn naam van de plaatsnaam Bever. Zou die plaatsnaam dan iets met bevers te maken hebben? Rik Devriese verwijst naar hoogleraar Albert Carnoy, een professor die gespecialiseerd was in plaatsnaamkunde: ‘We weten dat de ‘bever’ in Beveren, Beverlo en zelfs Bièvre in de Ardennen allemaal dezelfde stam gemeen hebben. Volgens Carnoy betekende ‘Bebronna’ ‘een beek met bevers’.’
Inwoners van Wemmel kunnen het artikel ook terugvinden in de Zandloperkrant van november 2026, de gemeenschapskrant van gemeenschapscentrum de Zandloper in Wemmel.
Met de reeks 'Uit de gemeenschapskranten' bundelt RandKrant de beste artikels uit de gemeenschapskranten en maakt ze toegankelijk voor inwoners uit de hele Vlaamse Rand.
