Dat zegt professor huisartsengeneeskunde Dirk Devroey van de Vrije Universiteit Brussel (VUB). ‘De bevolking neemt toe – zeker in de Vlaamse Rand –, maar het aantal huisartsen stijgt niet evenredig mee. In 2023 zijn er in ons land 288 actieve huisartsen bijgekomen, maar om het huisartsentekort weg te werken, zouden er elk jaar 400 à 500 huisartsen moeten bijkomen. 18% procent van de huisartsen is ouder dan 65 jaar en die gaan op een bepaald moment met pensioen. De druk op de huisartsen is ook hoog, want ze verzorgen meer patiënten dan vroeger. De huisarts is nog altijd de meest toegankelijke zorgverstrekker. Bovendien wordt de bevolking ouder en de pathologie complexer. Daardoor duren consultaties dan weer langer.’
Twee huisartsen voor één
In de Vlaamse Rand is het tekort aan huisartsen groot, zo blijkt uit de cijfers van het RIZIV. Als we kijken naar de absolute aantallen, dan is het aantal huisartsen in de Rand de laatste tien jaar in 6 van de 19 gemeenten gedaald. Als we de cijfers in perspectief van het aantal inwoners plaatsen, dan is het huisartsentekort nog groter. In tien jaar tijd daalde het aantal huisartsen per tienduizend inwoners in 13 van de 19 gemeenten van de Vlaamse Rand. Daardoor is de druk op de huisartsen enorm geworden. Steeds meer praktijken werken met een patiëntenstop.
In Overijse, waar Devroey sinds 1991 huisarts is, steeg het aantal huisartsen wél in de periode 2013- 2023, zowel in absolute aantallen (van 17 naar 21) als in het aantal huisartsen per 10.000 inwoners (van 6,9 naar 8,1). Overijse is zo één van de uitzonderingen in de Vlaamse Rand.
‘Deze cijfers zeggen niet alles’, analyseert Devroey. ‘Je moet ze ook interpreteren. Want wat is er aan de gang? Heel wat oudere artsen in Overijse zijn gestopt, maar door de vier groepspraktijken stijgt het aantal huisartsen in Overijse nu wel in tien jaar tijd van 17 naar 21. Dat is ook het geval voor het aantal huisartsen in Hoeilaart (van 8 naar 10) en in Tervuren (van 20 naar 25). Maar die stijging werkt het tekort aan huisartsen niet weg. De bevolking neemt toe en er zijn bijna geen solopraktijken meer in Overijse. Daarvoor opvolging vinden, is heel moeilijk. Om een arts die met pensioen gaat en die in een solopraktijk veel uren presteerde – tot 10 uur per dag – te vervangen, heb je anderhalf tot twee jonge artsen nodig. En net in de Vlaamse Rand zijn er veel solopraktijken waarvan de arts binnenkort met pensioen gaat. Opvolging vinden, is moeilijk. Het oprichten van een praktijk is ook moeilijk voor jonge artsen, zeker in de Vlaamse Rand, gezien de hoge vastgoedprijzen.’
‘Er is tevens een taalbarrière. In onze streek spreekt minder dan één derde van de patiënten Nederlands. Eén derde spreekt Frans en een derde is Engelstalig of anderstalig. Artsen moeten dus verschillende talen spreken en dat kan een rem vormen om zich in de Rand te vestigen. Een groepspraktijk kan wel jonge artsen aantrekken, maar zij presteren niet zoveel uren als in een solopraktijk. Vroeger was een arts bijna zeven dagen op zeven onbeperkt beschikbaar; nu wordt een balans gezocht tussen werk en gezin.’
Grote verschillen
Uit de cijfers van het RIZIV blijken er grote verschillen te bestaan tussen gemeenten wat betreft de evolutie van het aantal huisartsen in de Vlaamse Rand. Zo daalde in de periode 2013-2023 het aantal huisartsen fors in Sint-Genesius-Rode (van 12 naar 9), Wezembeek-Oppem (van 14 naar 8) en Kraainem (van 14 naar 11), terwijl de bevolking toenam.
Om een huisarts te vervangen die met pensioen gaat, heb je anderhalf tot twee jonge artsen nodig.
Als we kijken naar het aantal huisartsen per 10.000 inwoners, dan is het huisartsentekort in Sint-Genesius-Rode (van 6,7 naar 4,8) de laatste tien jaar ronduit dramatisch geworden. Maar ook in Wezembeek-Oppem (van 10,1 naar 5,5) en Kraainem (van 10,3 naar 7,8) is de situatie problematisch.
Is dit toeval dat dit faciliteitengemeenten zijn? ‘Nee. We weten dat de populatie in die gemeenten iets ouder is en er zijn minder groepspraktijken. Artsen gaan met pensioen en er komt geen opvolging. De vastgoedprijzen zijn er ook hoger dan elders in de Rand.’
Patiëntenstop
Dokter Devroey had samen met zijn echtgenote een duopraktijk in Overijse, maar in 2016 richtten ze niet ver van hun woning Dokterspraktijk 535 op. ‘Een groepspraktijk heeft het voordeel dat artsen elkaar kunnen afwisselen en er steeds permanentie is. Jonge artsen vinden daarin een betere balans tussen werk en gezin.’
Eén van die jonge artsen is dokter Roya Zolfaghari (30). Zij is al twee jaar vaste huisarts in de Dokterspraktijk 535. ‘We zijn met een team van vier vaste artsen, een arts in opleiding en een praktijkmedewerker’, zegt Zolfaghari. ‘Ondanks een vrij grote praktijk merken we dat er steeds meer werk is. Eerst hadden we een beperking van het aantal patiënten, nu is er een patiëntenstop. Het blijft moeilijk om nee te zeggen, maar op een bepaald moment kan je niet anders, want je hebt steeds minder tijd voor de patiënten. Ik blokkeer in mijn agenda sommige tijdsblokken om mensen toch te kunnen zien. Mensen die geen huisarts vinden in hun gemeente, proberen het in een buurgemeente. In de wachtpost merken we dat er steeds meer patiënten zonder huisarts uit Wezembeek-Oppem komen omdat er daar een patiëntenstop is. Maar ik merk ook dat er in Sint-Genesius-Rode, waarvan ik afkomstig ben, een ernstig tekort is. Ik heb zelf in de Zennevallei gewerkt en de wachtpost wordt er overbelast met mensen die geen huisarts vinden. Geregeld komen ze voor een medicatievoorschrift. Dat is niet de bedoeling. De wachtpost is er voor dringende medische vragen. Je krijgt dan soms boze mensen en dat legt opnieuw extra druk op de arts.’
Dokter google
Dokter Mark Huylebroeck (65), ondervoorzitter van huisartsenkring Harno Regio Noordrand, die zo’n 150 huisartsen groepeert, verhuisde vorig jaar als huisarts van Wemmel naar een groepspraktijk in Meise. ‘Ik woon in Meise, dus nu werk ik veel dichter bij huis en hier is er ook voldoende parking’, zegt Huylebroeck.
‘Bij Harno merken we dat jonge huisartsen er vroegtijdig mee stoppen omdat de administratieve last te groot wordt en omdat de druk van de patiënten toeneemt. Patiënten worden veeleisender. Dat heeft onder andere met dr. google te maken. Mensen vormen zich via het internet al een eigen mening, terwijl het toch de arts is die de juiste diagnose moet stellen, niet dr. google. Huisartsenwachtposten worden ook geraadpleegd voor niet dringende zaken. Het remgeld bedraagt bij ons 6 euro en dan komen mensen met bijvoorbeeld een insectenbeet of een sneetje, terwijl dat vroeger thuis zelf werd behandeld.’
‘Daarnaast is meertaligheid een must in de Rand en dat is niet evident. Het zoeken van een balans tussen werk en gezin wordt ook moeilijker. Bij Harno proberen we oudere huisartsen te motiveren om toch nog een aantal uren te presteren. Ik ben volgend jaar 66 jaar en kan met pensioen, maar zal dat nog niet doen. Er staat nog geen einddatum op mijn loopbaan gekleefd, want ik doe het nog graag. Het is wel zo dat er in onze regio heel wat huisartsen tussen 55 en 65 jaar oud zijn. Tegen 2030 weet je dus dat er een pensioengolf komt. Hoe gaan we al die huisartsen vervangen? Er is ook het probleem dat steeds meer artsen zich specialiseren, waardoor er minder polyvalente artsen zijn. Dat komt omdat specialisten meer verdienen.
