Jessica Jacobs, directeur van de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD) voelt zich nauw verbonden met de sector van de bibliotheken en archieven in Vlaanderen. Als bestuurslid van de Europese bibliotheekvereniging EBLIDA volgt ze ook Europese projecten.
Nieuwe noden
‘De essentie van elke bibliotheek blijft de inzet op de leesbevordering, het delen van kennis en het kritisch nadenken. En nu hoort ook de creatie van een veilige ontmoetingsplek tot de basiswerking van de bibliotheek’, schetst Jacobs. ‘We zien dat de bibliotheken een breed, divers publiek bereiken. Ik vind het bijzonder dat ze tal van initiatieven nemen om een antwoord te bieden aan nieuwe noden in de samenleving en daarbij gebruik maken van de lokale mogelijkheden. In sommige gemeenten is er in de bib een leerplaats waar mensen vertrouwd worden gemaakt met nieuwe technologieën.’
‘De bibliotheek van Sint-Pieters-Leeuw bijvoorbeeld startte met een Maakbib voor volwassenen. Een personeelslid leidde er vrijwilligers op om met een 3D-printer driedimensionale objecten te maken. Een vaste kern van vrijwilligers ondersteunt en traint nu op zijn beurt cursisten (zie RandKrant, oktober 2025). In meerdere bibliotheken kunnen bezoekers met hun vragen of problemen met hun gsm of laptop terecht bij een digi-medewerker. In het kader van een Europees project werkt de VVBAD samen met Mediawijs om senioren te leren omgaan met de digitale (des)informatie. De opgeleide senioren delen vervolgens hun kennis en geven les aan andere senioren. In Vlaanderen zijn er pilootprojecten in de bibliotheken van Leuven en Roeselare.’
Maatschappelijke uitdagingen
‘Bibliotheken zijn een belangrijke partner om maatschappelijke uitdagingen te helpen aangaan, denk aan de e-inclusie. Ze beseffen dat ze een sterk verhaal hebben. Die overtuiging groeit onder de bibliotheken in heel Europa’, aldus Jacobs.
‘Een groep van 36 experts uit 25 EU-landen schreef twee jaar aan een rapport met aanbevelingen voor het bibliotheekbeleid, in het kader van het EU work plan for culture 2023-2026. Het biedt een boeiend overzicht van verschillende maatschappelijke uitdagingen waarop bibliotheken een impact hebben, zoals levenslang leren, toegang tot cultuur, het verkleinen van de digitale kloof, geletterdheid inzake gezondheid, veerkracht en bescherming van de democratische waarden, …’
‘Het rapport bevat inspirerende praktijken uit bibliotheken in Europa en daarbuiten. Als het netwerk van 67.000 bibliotheken in Europa op die maatschappelijke uitdagingen inzet, versterkt het gegarandeerd onze samenleving. Hoewel veel bibliotheken en hun personeel financieel onder druk staan door besparingen kunnen ze met dit Europees verhaal hun eigen lokale besturen wijzen op de relevantie van de bibliotheek en hen overtuigen om in de bibliotheek te blijven investeren.’
Als het netwerk van 67.000 bibliotheken in Europa op die maatschappelijke uitdagingen inzet, versterkt het gegarandeerd onze samenleving.
Jessica Jacobs
Profiel van bibliotheekgebruiker
Op de vraag of de diverse projecten invloed hebben op het profiel van de bibliotheekgebruiker, benadrukt Jacobs dat de bibliotheken almaar meer kinderen, jongeren en anderstaligen over de vloer krijgen. ‘Van de meer dan 100.000 bezoekers per jaar in de bibliotheek van Vilvoorde (zie RandKrant, september 2025) vertegenwoordigen de jongeren onder de 12 jaar de grootste bezoekersgroep.’
‘Er zijn gebruikers die niet in de eerste plaats voor de boekencollectie komen, maar de bibliotheek beschouwen als een gemeenschapsruimte waar ze andere mensen kunnen ontmoeten bij een kopje koffie of er rustig de krant lezen. De conclusie uit schriftelijke bevragingen dat het profiel van bibliotheekgebruiker overwegend vrouwelijk, hoog opgeleid en ouder dan 60 jaar is, moet dus worden genuanceerd. Bovendien werd dat profiel opgemaakt op basis van bibliotheekgebruikers die de uitgebreide schriftelijke vragenlijst hebben ingevuld. Vanuit de VVBAD pleiten we ervoor om kinderen en anderstaligen op een andere manier te betrekken bij een gebruikersonderzoek.’
Omkadering en ondersteuning
Jacobs hecht veel belang aan de aanwerving van gekwalificeerd bibliotheekpersoneel en beaamt dat er steeds minder bibliotheekmedewerkers een bibliotheekopleiding volgen. Ze merkt op dat bibliotheekopleidingen onder druk staan door het wegvallen van bepaalde specifieke opleidingen, zoals de graduaatsopleiding informatiebeheer aan de Erasmus Hogeschool Brussel. Maar ze wijst er tevens op dat de werking van de bibliotheken sterk is veranderd waardoor ze over een team van verschillende profielen moet beschikken. ‘Voor het organiseren van samenwerkingsverbanden met partners of het bereiken van specifieke doelgroepen worden medewerkers in dienst genomen uit het sociaal-cultureel werk. Voor de werking rond e-inclusie en de digitale kloof heeft de bibliotheek dan eerder medewerkers met een IT-achtergrond nodig.’
‘Vanuit de VVBAD bevorderen we het delen van kennis en expertise. Dit gebeurt op verschillende manieren: met META, ons vakblad voor bibliotheek en archief, tijdens overlegmomenten, werkgroepen, studiedagen, ons tweejaarlijks groot congres, en tijdens onze studiereis naar bibliotheken in het buitenland. Dit jaar gaat onze Europese studiereis naar de Poolse hoofdstad Warschau. Het wordt ongetwijfeld inspirerend om er goede praktijken te ontdekken en te zien hoe de bibliotheeksector daar is georganiseerd. Op internationaal vlak beweegt er heel wat dat ons aanbelangt en wij stimuleren die connectie.’
