Plantentuin Meise is een indrukwekkende botanische tuin waar je een gigantische verzameling van plantensoorten en bloemen kunt bewonderen. Het is eveneens de thuisbasis van een team botanische illustratoren met een missie: de pracht van al die flora met meesterlijke precisie vastleggen. Marijke zag Liliane Tytens, Sven Bellanger en Omer Van de Kerckhove aan het werk en was onder de indruk van de verfijning waarmee ze hun pen en penseel hanteren.
‘De tekeningen die ze maken, moeten wetenschappelijk foutloos zijn. Het gaat dus om veel meer dan mooie plaatjes. Hun einderesultaat moet bruikbaar zijn voor onderzoek en een correcte identificatie mogelijk maken. Het is letterlijk millimeterwerk.’
Evenwichtskunst
Liliane vertelt hoe belangrijk het is om de tijd te nemen om de plant die je gaat tekenen écht te leren kennen. ‘Ons métier vraagt aandacht en vertraging. Je wil de plant tot in detail observeren, zodat je haar structuur begrijpt. De grootste uitdaging bestaat erin die complexiteit helder en leesbaar weer te geven, zonder haar levendigheid te verliezen. Je balanceert voortdurend tussen vereenvoudiging en nauwkeurigheid. Zeker bij illustraties voor natuurgidsen moet een tekening zo duidelijk zijn dat ze helpt om de plant te herkennen. Maar je wil die plant natuurlijk ook zo aantrekkelijk mogelijk weergeven. Het is een oefening in niets te veel, niets te weinig. Zo’n oefening mag je niet overhaasten. Ze moet in alle rust kunnen plaatsvinden.’
Precisiewerk
Sven beschrijft hoe een tekening tot stand komt. ‘Je begint met de plant te doorgronden. Dat doe je door verschillende specimens te bestuderen en met elkaar te vergelijken. Indien nodig haal je er een microscoop bij. De notities van de wetenschapper helpen je te begrijpen welke eigenschappen van de plant belangrijk zijn en welke niet. De volgende stap is het schetsen in potlood. Dat is de fase van de compositie, waarin je bepaalt welke kenmerken het meest naar voren komen. Zodra die potloodschetsen door de wetenschapper zijn goedgekeurd, kun je aan de definitieve pentekening beginnen. Daarvoor gebruik ik een lichtbak en Rotringpennen van verschillende diktes. Ik hanteer een stippeltechniek om schaduwvlakken te creëren en volume en textuur te suggereren. Hoewel we alle drie botanisch tekenaar zijn, heeft elk van ons toch zijn eigen stijl.’
Levensecht
Omer, de man met de meeste dienstjaren op de teller, voegt eraan toe dat het tekenen van een detailrijke plant bijna een week tijd in beslag kan nemen. Waar haalt hij het geduld voor dit titanenwerk? ‘Als kind tekende ik vaak plaatjes na uit boeken. Later stonden echte planten en paddenstoelen model. Toen ik in 1988 vernam dat Plantentuin Meise een tekenaar zocht die ook paddenstoelen mocht schilderen, wist ik dat dit wel eens de job van mijn leven zou kunnen worden. Ik blijf het een unieke job vinden die mij de kans geeft om op te gaan in mijn twee passies: paddenstoelen bestuderen en schilderen. Voor mij schuilt de grootste voldoening in het schilderen van paddenstoelen die zo levensecht zijn dat je haast zou denken dat ze echt zijn.’
Liliane zegt dat niet alleen exotische soorten boeiend zijn om tekenen. ‘Zodra je een plant - zelfs een grassprietje uit de berm - onder de microscoop legt, opent zich een verrassend rijke en wonderlijke wereld.’ Vreest ze niet dat digitale fotografie en artificiële intelligentie het vakmanschap van haar en haar collega’s zullen overnemen? ‘Onze interactie met de wetenschappers staat centraal. Bepaalde microscopische eigenschappen van planten zul je nog altijd het nauwkeurigst via een echte tekening kunnen weergeven. Vergeet niet dat ons werk begint met kijken en met menselijke interpretatie. Geen machine kan daaraan tippen.’
Lilianes woorden sluiten aan bij de indrukken die Marijke als fotografe opdeed. ‘We moeten dit vakmanschap koesteren. Dat mag nooit verloren gaan. Het heeft een grote authentieke waarde en je voelt de liefde van een mens voor de natuur.’
www.plantentuinmeise.be
Bekijk hier de bijhorende fotoreportage van Marijke 'T Kindt.
