Een extra troef is dat de bib is ingebed in het cultuurhuis Den Bussel. ‘Voor de landelijke gemeente Keerbergen met 13.000 inwoners werd in 2014 het cultuurhuis gebouwd met meerdere functionele zalen. In die nieuwbouw werd ook het oude gemeentehuis geïntegreerd’, vertelt Thomas Heremans, directeur van Den Bussel.
Sfeervolle slingers met led-lampjes leiden ons vanop het gelijkvloers naar de bibliotheek op de eerste verdieping. Eerst komen we in een ruime zaal terecht met plantenbakken her en der en een lange tafel waaraan mensen telewerken. Verder merken we een vrijwillige digidokter op, die iemand helpt bij het oplossen van zijn computerproblemen. Andere aanwezigen lezen een krant of een tijdschrift bij een kopje koffie van de koffieautomaat. ‘In deze zaal, die uitgeeft op de bibliotheek, tref je vaak ook studenten aan die hier een rustige plek vinden om te studeren. Toen ze tijdens covid hun vraag voor een stille ruimte formuleerden, konden we daar met deze zaal direct op inspelen’, verduidelijkt Heremans.
Aantrekkelijke publieksruimte
‘Een buitenstaander kijkt verrast op als hij verneemt dat de kast met kranten en tijdschriften ook buiten de uren van de bibliotheek toegankelijk is, zonder enig toezicht van het bibliotheekpersoneel. We evolueerden van een periode waarin alles achter slot en grendel zat naar de huidige onbemande ruimte zonder toezicht. En nee, er verdwijnen in deze publieksruimte geen kranten of tijdschriften, behalve misschien eens een Flair’, zegt Heremans schertsend.
‘Keerbergen is een relatief kleine gemeente, iedereen kent iedereen. Er is ook haast altijd publiek aanwezig en zo ontstaat er een zekere sociale controle. Als je mensen vertrouwen schenkt, ontstaat er ook sneller een vertrouwensrelatie. De zaal is inmiddels uitgegroeid tot een aantrekkelijke publieke ruimte. Te bedenken dat de grote foyers het eerste decennium leegstonden en de bib verscholen lag in een hoogdrempelig gebouw.’
‘Bij het ontwerpen van die nieuwe inrichting konden we een beroep doen op een architect met een hart voor cultuur’, vervolgt Heremans. De evolutie van een traditionele uitleenbibliotheek naar een open huis is evenwel niet evident. Er bestaat geen handboek of handleiding voor. Het is ook een kwestie van zoeken en uittesten. Aanvankelijk heerste er een zekere argwaan. Het vergt immers een grote flexibiliteit en een andere ingesteldheid van het personeel. Daarom zijn alle gemeentelijke diensten in Den Bussel, en vooral het bibliotheekpersoneel, heel nauw bij alle veranderingen betrokken, zeker bij de totale herinrichting van de bibliotheek. Daarbij hebben ze ook zelf de handen uit de mouwen gestoken.’
Metamorfose
‘De magazijnrekken uit de jaren 1980 waren puur functioneel gericht op het uitlenen van boeken en niet op het creëren van een belevingsplek. Die veertig jaar oude rekken kunnen nog altijd probleemloos het gewicht van de boeken torsen en daarom hebben we er bewust voor gekozen om ze te behouden en tegelijk een grondige facelift te geven. De rekken zijn gelakt en met houten platen omkaderd, zeg maar omkast, zodat de bibliotheekbezoekers het gevoel krijgen dat ze in een boekenwinkel rondwandelen. In het kader van een duurzame en ecologische aanpak zijn de kasten niet gelijmd maar in elkaar gevezen, zodat je ze makkelijk kunt demonteren en opnieuw in elkaar zetten. De tapijten en gordijnen zijn gemaakt uit geitenhaar en voor de bekleding van meubels maakten we gebruik van gerecycleerde legeruniformen.’
‘Om de industriële look van de grote bibliotheekruimte te doorbreken, zijn op verschillende plaatsen knusse hoekjes ingericht. Met akoestische gordijnen, die bevestigd zijn aan een railsysteem, kun je een kleine afgesloten ruimte scheppen. Je waant je in een cocon. Verderop is aan een raam voor de lezers een tribune gebouwd met kussens. Dergelijke kleine ingrepen dragen bij tot een aangename, huiselijke sfeer.’
Positieve effecten
‘Tussen mei 2024 en mei 2025, het eerste jaar na de transformatie van de bibliotheek tot belevingsplek, steeg het aantal gebruikers en het aantal uitleningen met 10%. Mensen maken intenser gebruik van de bibliotheek en spenderen er meer tijd. Het publiek is meer divers. Naast senioren die hier een kwaliteitsvolle dagbesteding vinden, trekken we veel meer jongeren aan. Voor hen is de drempel tot het cultuurhuis en de bibliotheek aanzienlijk lager. Zo hebben we het buitenplein aan Den Bussel, dat jaren dienst deed als evacuatieplein bij grote cultuurevenementen, ook toegankelijk gemaakt voor leerlingen uit de omliggende secundaire scholen. Leerlingen die ’s middags de school verlaten, voelen er zich welkom. Ook dit resulteert in een vlottere doorstroming naar de bibliotheek.'
