De werken gingen al van start in september 2024. Straks – tijdens de Open Wervendag op 31 mei – zijn ze halfweg. Vanaf 2027 moet de mobiliteit rond zijn en vanaf 2028 kan er, na de voltooiing van de omgevingswerken, worden gedacht aan het beëindigen van het hele project.
Het mag duidelijk zijn dat de werken in de eerste plaats de mobiliteit moeten verbeteren en de verkeersveiligheid moeten verhogen. Maar de planmakers zijn deze keer ambitieuzer, want ook een groenere omgeving voor bewoners en werknemers uit de buurt staat op de agenda. En dat kan, want heel het verkeersknooppunt wordt drastisch aangepast, waardoor er heel wat ruimte vrijkomt.
Van turbine naar SPI
De bestaande zogenaamde turbineknoop wordt vervangen door een compact en verkeerslichtengeregeld op- en afrittencomplex, een zogenaamd Single Point Interchange of SPI. Voor het eerst wordt zo’n verkeerscomplex in Vlaanderen aangelegd. Een primeur.
Marijn Struyf, communicatiemanager en woordvoerder van opdrachtgever De Werkvennootschap: ‘Bij die unieke kruispuntoplossing komen de op- en afritten van de binnen- en de buitenring op één plaats samen, boven de snelweg. Slimme verkeerslichten wikkelen de verschillende verkeersstromen volledig conflictvrij af. De verkeerslichten passen zich aan de drukke ochtend- en avondspitsen aan en zorgen voor langer groen voor het drukste verkeer. Dat moet het verkeer efficiënter en veiliger maken.’
De volledige herinrichting van het verkeersknooppunt gaat in totaal over bijna 68 ha. Voor wie zich daar niets kan bij voorstellen: dat is een grootte van zowat 135 voetbalvelden. Dat brengt nogal wat duizelingwekkende getallen en volumes met zich mee, zoals zeven kilometer nieuwe riolering, 19 kunstwerken zoals bruggen of tunnels, 80.000 ton nieuw asfalt, 6.750 ton staal, 43.000 m³ beton, 17 kilometer funderingspalen, 950.000 m³ grondverzet en 123.000 ton slooppuin. De omtrek van de werf is bijna tien kilometer lang.
Open Woluwe
Struyf: ‘Het SPI zorgt ook voor grotere afstanden tussen de op- en afritten op de R0 bij de knooppunten met de E19 en de Henneaulaan. Zo vermindert de kans op ongevallen en files. Dat SPI neemt veel minder ruimte in dan het huidige verkeersknooppunt. Zo komt er ruimte vrij. Die richten we in als een parkomgeving.’
Zo kunnen we aan de indrukwekkende getallen ook elf nieuwe bufferbekkens toevoegen die voor 86.000 m³ waterbuffering moeten zorgen en 12.000 nieuwe bomen. De Woluwe wordt over een afstand van twee kilometer opengelegd. Langs die open Woluwe komt er meer ruimte voor een park met fiets- en wandelpaden.
Een open Woluwe in een nieuw park biedt meer kansen om ruimte te maken voor water, wateropvang en waterbuffering. Hier komen ook aangenamere plekken voor mens en dier. Groene bermen moeten de geluidsimpact van het verkeer inperken, al blijft de nabijheid van dat drukke autoverkeer natuurlijk wel een element waarmee rekening moet worden gehouden.
‘We nemen ook heel wat ecologische maatregelen. Zo komt er een tunnel van zes meter breed onder de A201, waarlangs dieren kunnen foerageren. Om zo weinig mogelijk verkeersslachtoffers te hebben bij het wild plaatsen we faunarasters om de dieren naar de veilige plekken te leiden. Er komen verschillende nest-, schuil- en oversteekplaatsen, zoals een wand voor oeverzwaluwen, kunstnesten voor zwaluwen, zitpalen voor roofvogels, takkenrillen en insectenbulten. We behouden maximaal de historische graslanden. Moeten er toch verdwijnen, dan compenseren we dat elders. En we planten heel wat verschillende planten en bomen. De keuze van planten en bomen stemmen we af op de plek waar ze moeten komen: waterminnende planten in natte zones, parkbomen elders, bosjes op drogere plekken, enzovoort.’
Fietsen en wandelen
Tussen Diegem-Lo en Diegem komt er een veilige fiets- en wandelverbinding. De fietssnelweg F201 wordt doorgetrokken tot aan de luchthaven van Zaventem. Een aparte tunnel onder de Ring voor het openbaar vervoer biedt kansen voor een vlottere verbinding tussen Brussels Airport en het UZ Brussel met de Ringtrambus.
Tussen het bedrijvenpark in Diegem Vuurberg en de Woluwelaan komt een sterk meanderende Woluwe met een lengte van twee kilometer opnieuw aan de oppervlakte. De kronkelende bedding zorgt voor meer ruimte voor waterberging en moet overstromingen en wateroverlast in de omgeving sterk inperken. Die buffercapaciteit wordt optimaal geregeld met twee stuwen. Zo ontstaat de mogelijkheid om maar liefst 86.000 m³ water op te vangen en tijdelijk te stockeren. Langs de ene oever van de Woluwe kunnen mensen genieten van het aangelegde park. De andere oever is niet bereikbaar voor mensen, maar blijft voorbehouden voor natuurontwikkeling. Daar kunnen fauna en flora gedijen en krijgt biodiversiteit meer kansen. Zo ontstaat een mooie groen-blauwe verbinding langs een drukke verkeersader.
‘Aan de mensenkant van de parkvallei komen er ingerichte plekken, waar mensen kunnen verpozen: zittrappen bij het water, picknickplaatsen en wandelpaden. Aan de natuurkant zorgen we voor verschillende plekken waar dieren zich thuis kunnen voelen: een versterkte helling van 70 graden, rotsblokken die kunnen dienen als schuilplaats voor dieren, en heesters en bomen.’
Het bredere plaatje
Het SPI.R0-project is onderdeel van de heraanleg van de R0 tussen de verkeerswisselaar met de E40 en die met de E19. Over dat hele traject komt er een dubbele Ring. Op de binnenste rijvakken zijn er geen afritten tussen de E40 en de E19. Via de parallelle buitenrijvakken kan men wel afslaan naar lokale wegen.
‘Door die verkeersstromen te scheiden, krijgen we veiliger verkeer en minder files. In de zone Machelen-Zaventem-Kraainem werken we 48 onveilige punten weg. Een betere doorstroming op de R0 moet voor minder sluipverkeer zorgen in de omliggende dorpskernen en geluidschermen en groene bermen langs de R0 verminderen de geluidsoverlast en verbeteren de luchtkwaliteit. Van Machelen tot Kraainem komt er veertig hectare ruimte vrij, die we gebruiken voor waterbekkens, groene ruimte en een aaneengesloten parklandschap langs de Ring. Zo kunnen we ook een aaneensluitende bosverbinding creëren tussen het Zoniënwoud en het Floordambos in Steenokkerzeel. In de Woluwevallei leggen we, waar dat mogelijk is, de rivier opnieuw open en versterken we de groenstructuren tot een groot landschapspark.’
Timing en financiering
In 2025-2026 worden de nieuwe bruggen en tunnels gebouwd: vier bruggen, een fietsbrug, de SPI en de tunnel voor de Ringtrambus. De rotonde in de richting van Brussels Airport wordt een turborotonde met meerdere rijstroken.
‘Dat betekent dat je de juiste rijstrook moet kiezen voor je de rotonde oprijdt. Zo verloopt het verkeer op de rotonde vlotter en zijn er minder files voor de rotonde. Tot de zomer van 2027 wordt er ook gewerkt aan het nieuwe op- en afrittencomplex. Om dat aan te leggen worden eerst de oude bruggen van het verkeersknooppunt gefaseerd afgebroken. Vanaf het najaar van 2027 beginnen we dan met de aanleg van de fiets- en parkinfrastructuur; tegen de zomer van 2028 zou alles klaar moeten zijn.’
Het hele project wordt gerealiseerd door een tijdelijke vennootschap met de naam SPI.R0, waarin de aannemers Jan De Nul, Willemen Infra en Aclagro zich hebben verenigd. Zij staan in voor het ontwerp, de omgevingsvergunning, de realisatie, het onderhoud en de financiering van het project.
‘SPI.R0 stelt ook tien procent ter beschikking van de 350 miljoen euro die nodig zijn om het volledige project te financieren. De overige 90% van dat bedrag komt van een consortium van Belgische banken en verzekeraars. Na de oplevering van het project onderhoudt de tijdelijke vennootschap SPI.R0 de infrastructuur gedurende dertig jaar. Daarvoor betaalt de Vlaamse overheid gedurende die periode een beschikbaarheidsvergoeding. Zo recupereren de financiers hun centen en creëren ze er de nodige meerwaarde mee.’
