De historische achterstand raakt maar niet opgelost. Daarom vragen welzijns- en zorgorganisaties nu van de Vlaamse regering bijkomende jeugdhulp voor deze achtergestelde gebieden. Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) bevestigt de historische achterstand in Halle-Vilvoorde en wil extra middelen vrijmaken voor regio’s met een achterstand.
Oud zeer
In een gezamenlijke signaalnota aan de Vlaamse regering waarschuwen 90 zorg- en welzijnspartners en lokale besturen dat de achterstand in zorg en welzijn voor kinderen en jongeren in Halle-Vilvoorde geen optelsom van losse tekorten is, maar een systeemcrisis. ‘Die wordt mee in stand gehouden door een financieringssysteem dat middelen verdeelt op basis van bestaand zorggebruik’, zegt Armand Hermans, voorzitter van het Regionaal Zorgplatform Halle-Vilvoorde, voorzitter van de Eerstelijnszone (ELZ) Regio Grimbergen en mede-ondertekenaar van de nota.
‘In de hele regio Halle-Vilvoorde is er inmiddels een achterstand in het aanbod van zorg en welzijn voor kinderen en jongeren. Halle-Vilvoorde telt het hoogste aandeel jongeren van Vlaanderen, maar beschikt voor vrijwel elke vorm van gespecialiseerde jeugdhulp over het kleinste aanbod. Het arrondissement telt het hoogste aandeel jongeren van heel Vlaanderen (21,9% is 0-17 jaar), kent een hoge bevolkingsdichtheid, een superdiverse bevolking (37,9% van niet-Belgische herkomst) en hoge woon- en leefkosten. En de druk neemt verder toe: de jongerenbevolking groeit tegen 2040 met 6,3%. Dat is de sterkste stijging van alle Vlaamse provincies (tegenover +2,4% in heel Vlaanderen).’ De paradox is, volgens Hermans, dat net deze jonge, groeiende en sociaal complexe regio stelselmatig minder hulpaanbod krijgt dan in de rest van Vlaanderen.
Dat begint in het onderwijs. ‘Tegen 2030-2031 dreigt een massaal tekort aan plaatsen in het secundair onderwijs. Voor Halle zou het tekort oplopen tot 1.239 plaatsen, voor Vilvoorde gaat het om 790 plaatsen. Ook het basisonderwijs in de Rand komt onder druk te staan: Vilvoorde (726 plaatsen tekort), Grimbergen (466) en Sint-Pieters-Leeuw (454) staan bij de grootste tekorten van Vlaanderen.
Het buitengewoon onderwijs - met de types voor een verstandelijke beperking en autismespectrumstoornis - kampt met een tekort aan plaatsen die snel oplopen, met wachtlijsten en lange pendelritten als gevolg. Druk op het onderwijs en druk op de jeugdhulp versterken elkaar: wie geen passende schoolplek vindt, raakt sneller uit beeld en belandt later én zwaarder in de hulpverlening.’
Escalatie
‘Ook de geestelijke gezondheidszorg in Halle-Vilvoorde blijft al jaren structureel ondergefinancierd’, zegt Hermans. ‘Het budget voor de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg bedraagt slechts 81% van het Vlaamse gemiddelde, terwijl ook het residentiële aanbod tot het laagste van Vlaanderen behoort. Voor psychiatrische verzorgingstehuizen beschikt de regio over amper een kwart van de Vlaamse gemiddelde capaciteit. Voor een opname in de kinder- en jeugdpsychiatrie zijn jongeren uit Halle-Vilvoorde volledig aangewezen op voorzieningen buiten de regio. Het arrondissement beschikt zelf over geen enkel erkend psychiatrisch ziekenhuisbed voor kinderen en jongeren.’
‘Dat raakt gezinnen rechtstreeks: kinderen en jongeren zonder psychische ondersteuning staan onder grotere druk, en problemen komen vaak pas in beeld wanneer ze al geëscaleerd zijn. Schaarste duwt gezinnen naar het gedwongen circuit. Door het gebrek aan vrijwillig en preventief aanbod verschuift de druk naar het parket en de jeugdrechter. In Vlaams-Brabant dálen de aanmeldingen bij de vrijwillige hulp, terwijl de verontrustende situaties bij het jeugdparket met 5% stijgen - een van de sterkste stijgingen van Vlaanderen. De nood verdwijnt niet, hij verschuift. Pas als een situatie ontspoort, komt er hulp.’
Neerwaartse spiraal
Volgens de vijf eerstelijnszones van Halle-Vilvoorde en hun zorg- en welzijnspartners houdt het huidige financieringssysteem de neerwaartse spiraal in zorg en welzijn in stand.
‘Nu de Vlaamse regering 64 miljoen euro versneld vrijmaakt voor de jeugdhulp, vragen wij met aandrang om bij de besteding daarvan een deel te voorzien om de achterstand in deze regio's gericht aan te pakken. Wij zien elke dag gezinnen die met een kleine, tijdige duw geholpen zouden zijn. Maar door het gebrek aan laagdrempelige hulp moeten we te vaak wachten tot een situatie ontspoort voordat er ondersteuning beschikbaar is.’
Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) laat in een reactie weten dat ‘kinderen en jongeren niet door de mazen van het net mogen vallen wanneer ze het moeilijk hebben. Snelle en passende hulp voorkomt dat problemen verder escaleren. De bezorgdheden van de regio Halle-Vilvoorde zijn terecht. Daar is in het verleden te weinig geïnvesteerd. Daarom zetten we bij deze versnelde uitbreiding extra in op regio's waar de historische achterstand het grootst is en de nood vandaag het hoogst blijft, zoals de regio Halle-Vilvoorde.’
Hoeveel middelen er precies van de bijkomende enveloppe van 64 miljoen euro naar Halle-Vilvoorde zullen gaan, zal de komende weken op de regeringstafel worden afgeklopt.
