Oud openluchtzwembad wordt groene oase

Vroeger konden personeelsleden van de federale overheidsdienst Justitie zich hier komen ontspannen. De twee zwembaden werden gevuld met bronwater uit de talrijke bronnen. Ook de tennisvelden lagen er toen al. In 1993 dook er voor het laatst iemand in het zwembad. Het voormalige openluchtzwembad aan de Brouwerijstraat in Linkebeek ligt pal op de loop van de Linkebeek en is na de sluiting onbeheerd achtergebleven. De site lag er desolaat en verloederd bij. Nochtans biedt de plek heel veel mogelijkheden voor een mooie, natuurlijke ontwikkeling. Daar maakt de gemeente nu werk van.

Schepen Roel Leemans: ‘Een aanpak van die redelijk grote zone speelde al een tijd in de hoofden van menig Linkebekenaar, maar alles kwam in een stroomversnelling toen Linkebeek is toegetreden tot het strategisch project Zennevallei. Als kleine gemeente krijg je dan de nodige ondersteuning en dat was zeker een katalysator om met het project van start te gaan. Andere partners zijn de provincie Vlaams-Brabant en het Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei.’

Vergeten oase

Het project kreeg de naam Vergeten oase. De Linkebeek loopt dwars door het dorp en ook langs de site van het oude zwembad. De beek is hier en daar nog goed te zien, maar is op veel plaatsen in een strikt keurslijf gedwongen. Op sommige plaatsen is ze overwelfd, hier en daar vind je bebouwing tot op de oevers van de beek of is ze rechtgetrokken en zit ze in een smal kanaal. Allemaal in de optiek van de voorbije decennia, waarbij men het water zo snel mogelijk wou afvoeren. Vandaag biedt dat juist veel te weinig ruimte om het water te kunnen bergen of bufferen. Hemelwater in de bodem laten dringen is er op die manier helemaal niet meer bij. 

De samenwerking tussen de gemeente Linkebeek en het strategisch project Zennevallei moet er nu voor zorgen dat de Linkebeek en haar zijlopen opnieuw een plaats krijgen in het landschap. De structuur van de waterloop wordt aangepakt. Er moet meer ruimte komen voor waterberging, natuurlijke infiltratie en natte natuur moeten voortaan tot de mogelijkheden behoren en de nieuw gecreëerde groene ruimtes worden toegankelijk gemaakt voor het publiek. 

Verloederd

In de Vergeten oase zet Linkebeek in op ontharding en vergroening van het oude openluchtzwembad en het naastliggende recreatiegebied. Sinds de sluiting van het openluchtzwembad in 1993 is er met de infrastructuur niets gebeurd. De gehele site bleef verhard en de betonnen kuip vulde zich met regenwater. Bomen, struiken en waterplanten kregen er decennialang vrij spel, maar de zwemkuip werd ook een vergaarbak voor groot en klein afval, geprangd tussen de Linkebeek en een beboste heuvelflank. Het zwembad werd een kleine, vergeten oase met veel groen, maar ook met veel vuil. Bijna helemaal ontoegankelijk voor het publiek.

De Vergeten oase ligt vlak tegen een recreatiezone met tennisterreinen, paddelvelden, een volleybalveldje, een speel- en sportzone, petanqueterreinen en een clubhuis met onder andere kleedkamers. In de buurt ligt ook een school. Het zuivere bronwater uit de vele bronnen in het gebied wordt nog altijd afgevoerd via een grachtensysteem.

Bronnen

Eerst en vooral wil men water de nodige ruimte bieden. Het bronwater bij het vroegere zwembad wordt niet langer via een gracht afgevoerd, maar stroomt uit naar een natuurlijke zone en zorgt er voor natte biotopen. Zo ontstaat daar een uniek stukje natte natuur. De rechte, opgehoogde oevers van de Linkebeek worden plaatselijk afgevlakt en krijgen een natuurlijke oeverbeplanting. De infrastructuur die tot bij de oevers van de beek komt, wordt geleidelijk aan weggehaald. Zo krijgt de waterloop meer ruimte, waar niet alleen nieuwe natuur kan ontwikkelen, maar ook meer maatregelen worden genomen om wateroverlast in de gemeente te voorkomen. 

Schepen Leemans: ‘Linkebeek is een aaneenschakeling van bronnen. Nu er bij het zwembad vegetatie is weggehaald, zie je al water stromen. Wellicht zitten er ook onder de zwemkom nog bronnen. Zodra de betonnen vloer van de zwemkom is weggehaald, kan er water infiltreren en krijgen die bronnen terug vrij spel. Overal waar je hier komt, komt er wel ergens water uit de grond. Door bijna 2000 m² aan 25 cm dikke betonnen vloerplaten te verwijderen kan de site zich weer op een natuurlijke manier ontwikkelen. De vallei krijgt haar natuurlijke karakter terug, zodat de biodiversiteit er verhoogt. Er komt een natuurlijke speelzone, want Linkebeek heeft een tekort aan toegankelijke speelzones in een natuurlijke omgeving. De site wordt volledig publiek toegankelijk gemaakt, zodat de inwoners van Linkebeek er de nodige verkoeling kunnen opzoeken op warme dagen of tijdens droge periodes.’

Sommige trapjes en muren van het oude zwembad blijven behouden. Dat moet de beleving ten goede komen en de herinnering aan het oude zwembad behouden. Zo ontstaan ook interessante zitplekjes. Een wandellus geeft toegang tot wilde en natte natuur.

Langetermijnvisie

Maar er is meer, want de herinrichting van de Vergeten oase is slechts een eerste stap. Een ruimere visie drong zich op en dus komt er ook een langetermijnvisie voor de ruimere loop van de Linkebeek en haar zijlopen. Samen met het strategisch project Zennevallei werkt de gemeente een visie en een actieprogramma uit om van heel wat potentieel groene zones en parkgebiedjes blauwgroene verbindingen te maken. Langs de loop van de Linkebeek en haar zijlopen zijn tien plekken gedefinieerd die op termijn in aanmerking komen om het natuurlijke karakter van de omgeving van de waterloop te versterken. Ook volgen er lokaal kleinere acties binnen de bebouwing om ook daar zoveel mogelijk te ontharden en zones in te richten als groene verkoelingsruimten. Zo wordt het complexe project van de vergeten oase een hefboom om ook andere plekken in de gemeente structureel aan te pakken met groenblauwe maatregelen voor de waterlopen. 

Timing

Linkebeek zet zo in om de effecten van wateroverlast, droogte en de verschraling van de natuur te milderen en te herstellen. De werken in de vergeten oase zijn inmiddels van start gegaan. De meeste beplanting die moest plaatsmaken om de werken te kunnen uitvoeren, is al weggehaald. 

Schepen Leemans: ‘De eerste fase is uitgevoerd en ondertussen is ook de werfzone ingericht. Die ligt op de plek van een oud tennisterrein, een volleybalterreintje en enkele moestuinen die daar onwettig werden bewerkt. De voorlopige brug waarover het zwaar materieel kan worden vervoerd, ligt al over de beek. De grote werken kunnen dus beginnen en zouden tegen deze zomer afgerond moeten zijn. De ontharding - het wegnemen van de zwembadvloer - zou tegen midden mei klaar moeten zijn. Dat zijn de grootste werken. Daarna hopen wij af te ronden tegen de zomer van 2026 met die nuance dat de aanplantingen in het plantseizoen moeten plaatsvinden, tussen eind oktober en begin april. In het begin zal het er dus nogal kaal uitzien omdat we moeten wachten op de nieuwe beplantingen. De 21 hoogstambomen hebben natuurlijk ook tijd nodig om uit te groeien tot volwaardige bomen.’

De aanvankelijk geraamde en begrote kostprijs van 650.000 euro werd bij de aanbesteding ruimschoots overschreden, zodat de plannen moesten worden bijgesteld. De essentie blijft evenwel: 21 nieuwe hoogstambomen, nieuwe poelen, natuurlijke oevers en toegankelijke wandelpaden creëren die extra ruimte geven voor water en natuur. De herinrichting zal nog zo’n 700.000 euro kosten. Europa, Vlaanderen, de provincie Vlaams-Brabant en de gemeente Linkebeek leggen elk hun deel bij. 

‘De bijsturing maakt het project niet minder waardevol. Een vlonderpad over de waterpartijen is weggevallen, maar de mensen kunnen wel nog rond het water en in het natte gedeelte komen stapstenen. De betonwanden van de zwemkom blijven staan. Dat bespaart kosten en komt de stabiliteit van de drassige oeverzones ten goede. Ook de bestaande brug tussen de tennisterreinen en de vergeten oase vervangen we voorlopig niet door een nieuwe brug. Dat stellen we uit.’