‘De bibliotheken staan allemaal voor dezelfde uitdagingen en daardoor ligt een nauwere samenwerking voor de hand’, zeggen Gwennan Dekens en Leonie Lanssens van de vzw OP/TIL, het steunpunt voor bovenlokale cultuur dat spelers uit de brede cultuursector, over de grenzen van de gemeenten heen, verbindt en ondersteunt. In Vlaanderen zijn er 18 door de overheid erkende IGS’en rond cultuur, zoals Cultuur Noordrand, Zender en de Vrijetijdsregio Druivenstreek in Vlaams-Brabant. ‘Soms bestaat er al een informeel overleg tussen collega’s van verschillende bibliotheken en dit ligt mee aan de basis van een gemeenschappelijk project of een meer doorgedreven samenwerking. Een structurele samenwerking binnen een IGS kan een subsidie van de Vlaamse overheid aanvragen voor een werkingsperiode van zes jaar.’
Thuisgevoel
‘Een van de kerntaken van een IGS cultuur is het samenbrengen van bibliotheekmedewerkers die hun kennis over diverse thema’s delen, zoals de leesbevordering voor groot en klein. Goede voorbeelden van bibliotheken die samen een jeugdboekenmaand of auteurslezingen organiseren, zijn legio’, zeggen Dekens en Lanssens.
‘In de Kempen bijvoorbeeld werken vijf bibliotheken samen in het project Bib Neteland leest voor. Vrijwilligers trekken met een bakfiets vol verhalen naar pleintjes en parken in kwetsbare buurten in de regio Neteland. Ze richten zich tot kinderen van vier tot acht jaar en hun ouders. De coördinator van het IGS doet het voorbereidende werk achter de schermen en ontlast zo de medewerkers van de deelnemende bibliotheken.’
De derde plek
‘Hoe scherper de focus, hoe groter de impact van het gemeenschappelijk project’, stellen Dekens en Lanssens. ‘Verschillende bibliotheken zijn op zoek hoe ze in hun bib een thuisgevoel kunnen creëren, een derde plek naast de eerste plek waar je woont en de tweede plek waar je werkt. Tijdens een studiereis naar Gouda en Oslo bezochten bibliotheekmedewerkers van het IGS Stuifzand in de Kempen inspirerende voorbeelden. Stuifzand kon extra middelen verzilveren om die studiereis te financieren. Bij hun thuiskomst zaten de neuzen in dezelfde richting om de derde plek in de eigen bibliotheek vorm te geven. Bibliotheekmedewerkers gaan nu bij elkaar op bezoek en geven feedback en suggesties bij elkaars werking. Het getuigt van een groot wederzijds vertrouwen.’
Optillen
‘Gemeenschappelijke vormingsmomenten zijn een belangrijk bindmiddel’, aldus Dekens en Lanssens. ‘De negen bibliotheken in het Waasland hebben allen een ruimte vrijgemaakt voor een maakbib waar bibliotheekgebruikers tijdens knutselateliers met 3D-printers, lasercutters en andere technieken (driedimensionale) objecten leren maken. Cultuurtuin Waas organiseert op regionaal niveau een intervisie voor de maakbib-medewerkers. Daarbij doen ze inspiratie op, delen tips en tricks en benutten elkaars expertise voor nieuwe workshops en activiteiten van de maakbib. Het IGS tilt de werking van de samenwerkende bibliotheken naar een hoger niveau. Dit blijkt ook bij Biblio7, een samenwerkingsverband van bibliotheken in de streek van Ieper (Westhoek). Het project genoot de steun van het Agentschap Innoveren & Ondernemen. Bij de organisatie van workshops doen ze een beroep op de technische expertise van HOWEST, de Hogeschool West-Vlaanderen.’
‘Het bovenlokaal cultuurdecreet stimuleert immers dat IGS cultuur niet alleen op zoek gaat naar culturele partners (het cultuurhuis en de cultuurdiensten), maar eveneens naar partners uit andere sectoren, zoals onderwijs en welzijn. Een treffende illustratie daarvan is IGS Vrijetijdsregio Druivenstreek - een streek met een sterke regionale identiteit. De bovenlokale samenwerking tussen vijf gemeenten en drie gemeenschapscentra van vzw ‘de Rand’ focust op de vrijetijdsdomeinen jeugd, cultuur en sport.’
Regiobib
Het eengemaakte bibliotheeksysteem (Cultuurconnect 2016) schraagt de samenwerking rond de bibliotheekcollecties. ‘In een regiobib zoals die van IGS Zender (regio Pajottenland en Zennevallei) kun je met je lidkaart van de ene bibliotheek gratis boeken ontlenen in een andere bibliotheek van het samenwerkingsverband. Je moet het boek wel in die bib ontlenen en terugbrengen. In een verdergaand samenwerkingsverband zoals Route 42 in de Vlaamse Ardennen, kun je in jouw bibliotheek boeken uit alle bibs van de regiobib ontlenen. Er zit een hele administratie en logistiek achter dat onder meer het boekentransport van de ene naar de andere bibliotheek organiseert. Dit systeem is enkel haalbaar met een degelijke coördinatie en dankzij de inzet van de vele vrijwilligers. De individuele bibliotheekgebruiker heeft wel ineens toegang tot een veel grotere, regionale collectie en is dankzij de gemeenschappelijke communicatie op de hoogte van alle activiteiten van de regiobib.’
‘Een regiobib levert een grotere efficiëntie en financiële winst op, want hij kan gerichter boeken aankopen en dubbele aankopen vermijden. Er spelen ook schaalvoordelen zoals voordeliger groepsaankopen van boekenlabels en een gezamenlijke communicatie over alle activiteiten in de regiobib. De samenwerking vergt wel een blijvend engagement van alle lokale partners. Een sterk lokaal cultuurbeleid is de basis voor een succesvol bovenlokaal cultuurbeleid, luidt de slagzin van OP/TIL. Hoe sterker de spelers op het lokale niveau, des te sterker is het bovenlokale niveau.’
