Hoe zou jij jezelf als kind beschrijven?
Lore Sleeckx: ‘Mocht je die vraag aan mijn ouders stellen, zouden ze zeker zeggen dat ik koppig was. Ik herinner me nog hoe ik juf speelde met mijn knuffels. Zij waren mijn leerlingen. Wat ik overdag op school leerde, legde ik ’s avonds aan hen uit. Mijn knuffels moesten zelfs toetsen maken. En mijn lievelingen kregen natuurlijk de meeste punten.’ (lacht)
Karen Celis: ‘Dat klinkt als een prima voorbereiding op mijn job. (lacht) Mijn jeugd speelde zich af op het platteland. Het was een tijd waarin er nog veel vrijheid was. Kinderen hadden toen nog geen overvolle agenda’s met allerlei activiteiten. Wij trokken erop uit en gingen op avontuur. In die tijd was er nog ruimte om je te vervelen. Een ideale voedingsbodem voor nieuwe ideeën. Dankzij die periode heb ik op mijn creativiteit leren vertrouwen. In de leegte kunnen mooie dingen ontstaan.’
Hoe is jouw interesse voor politiek ontstaan?
Sleeckx: ‘Dat was een geleidelijk proces. Het begon op lokaal niveau, toen ik in het derde middelbaar lid werd van de leerlingenraad. Een paar jaar later werd ik bestuurder en voorzitter van de Vlaamse Scholierenkoepel. Op mijn 16e trok ik naar Brussel om de stem van Vlaamse scholieren te vertolken. Daar leerde ik hoe belangrijk het is om politici mee te krijgen in je verhaal. Zij zitten tenslotte aan de knoppen.’
Kun je een voorbeeld geven van een van je strijdpunten?
Sleeckx: ‘Een maximumfactuur voor alle onderwijsrichtingen blijft voor mij een belangrijk punt. In sommige richtingen, vooral die met heel wat praktijk, lopen de kosten snel op. Dat is moeilijk te verantwoorden, wil je onderwijs voor iedereen toegankelijk houden. Het blijft nog steeds een strijdpunt voor de Scholierenkoepel. Jammer genoeg hebben we het nog niet kunnen realiseren.’
Celis: ‘Dat het thema nog steeds op de agenda staat, is op zich al een verwezenlijking. Vaak meten we succes af aan concrete resultaten, maar een thema levend houden is ook een vorm van succes. Door jullie punt telkens opnieuw onder de aandacht te brengen, hebben jullie misschien al kunnen voorkomen dat de maximumfactuur verder oploopt.’
Sleeckx: ‘We hebben het bewustzijn bij politici over een aantal thema’s kunnen vergroten. Uit een bevraging van 20.000 leerlingen, bleek duidelijk dat ze meer aandacht willen voor welzijn, racisme en de manier van lesgeven. Die bevindingen hebben we via het memorandum van de Scholierenkoepel aan politici overgemaakt. Zo’n dossier kunnen ze niet zomaar negeren. Als je het zo bekijkt, hebben we inderdaad iets bereikt.’
De politiek en onze samenleving zijn maakbaar. Veel mensen gaan er te snel van uit dat de dingen zijn zoals ze zijn en altijd zo zullen blijven.
Karen Celis
Wanneer is jouw passie voor politiek boven komen drijven?
Celis: ‘Op latere leeftijd. Ik kom uit een apolitiek gezin. Mijn ouders hadden geen interesse in politiek. Zelf was ik gefascineerd door vrouwen in de geschiedenis. Ik kom uit een familie van vrouwen die tijdens de oorlog in het verzet gingen en naar kampen werden gedeporteerd. Dat verleden inspireerde mij om geschiedenis te studeren.’
‘Mijn eerste job als historica was het samenstellen van een tentoonstelling voor het Algemeen Rijksarchief over vrouwen in tijden van oorlog en conflict. Miet Smet, toen minister voor gelijke kansen, financierde het initiatief. Tijdens de opening vroeg ze mij of ik niet als speechschrijver op haar kabinet wilde werken. Ze had iemand nodig die teksten over 50 jaar stemrecht voor vrouwen kon schrijven. Zo rolde ik bijna per toeval de politiek in. Op haar kabinet raakte ik steeds meer gefascineerd door vrouwen in de politiek.’
Hoe was het om voor Miet Smet te werken?
Celis: ‘Wat mij aan haar intrigeerde, was dat ze helemaal niet voldeed aan het stereotiepe beeld van de zachte, empathische vrouw. Zij was een keiharde werkster die op tafel durfde kloppen en zei waar het op stond. Zij leerde me dat gelijkheid nooit als vanzelfsprekend mag worden beschouwd.’
Vandaag geef jij les aan studenten politieke wetenschappen. Wat is het belangrijkste inzicht dat je hen wil meegeven?
Celis: ‘De politiek en onze samenleving zijn maakbaar. Veel mensen gaan er te snel van uit dat de dingen zijn zoals ze zijn en altijd zo zullen blijven. Maar wie zegt dat de manier waarop wij verkiezingen organiseren, regeringen vormen, politici met elkaar samenwerken, niet anders kan? Al die processen zijn veranderbaar. Je kunt mechanismen ontwikkelen om echte verandering te realiseren. Ja, het vergt geduld en koppigheid om de maximumfactuur erdoor te krijgen, maar het loont de moeite om zo’n veranderingsproces in beweging te krijgen. Dit is mijn overtuiging, maar ik moet toegeven dat de huidige crisis mij soms moedeloos maakt. Er komt ontzettend veel op ons af. We staan voor enorme uitdagingen: de opwarming van de aarde, de geopolitieke spanningen, de macro-economische volatiliteit, de stijgende ongelijkheid.’
Is het daarom niet des te belangrijker dat we beseffen dat we dingen kunnen veranderen?
Celis: ‘Absoluut. Mochten we bijvoorbeeld wetten hebben om de techindustrie beter onder democratische controle te brengen, zouden we vandaag in de Verenigde Staten niet zo’n sterke verwevenheid tussen grootkapitaal en politieke macht zien. Een ontwikkeling die de democratie wereldwijd bedreigt. Je kunt én moet de economie tot op zekere hoogte politiek sturen, zodat ze de democratie niet ondermijnt.’
Als Europees jongerenvertegenwoordiger van de Vlaamse Jeugdraad probeer jij om Europese politici te sturen. Wat drijft jou?
Sleeckx: ‘Ik geloof in de maakbaarheid van de samenleving. Wij jongeren zijn de toekomst. Het is aan ons om onze stem te laten horen in het publieke debat. Veel jongeren beseffen onvoldoende dat politiek geen ver-van-mijn-bed-show hoeft te zijn. Het is aan ons om politici te benaderen en te beïnvloeden. Ik zie het als mijn taak om Europese politici inzichten over de noden van hedendaagse jeugd mee te geven die anders niet tot bij hen zouden komen. Natuurlijk hoop ik dat mijn contacten met politici meer opleveren dan een leuk fotootje op Instagram. Na een gesprek wil je vooral dat er iets mee gebeurt.’
Onderschat niet hoe betrokken jongeren zijn bij wat er in de wereld gebeurt. Ze volgen de geopolitieke situatie meer dan je denkt en ze maken zich zorgen.
Lore Sleeckx
Wat is de voornaamste boodschap die je politiekers wil meegeven?
Sleeckx: ‘Onderschat niet hoe betrokken jongeren zijn bij wat er in de wereld gebeurt. Ze volgen de geopolitieke situatie meer dan je denkt en ze maken zich zorgen. Te vaak merk ik dat er op een negatieve manier naar jongeren wordt gekeken. Alsof wij een generatie zijn die constant naar domme TikTok-filmpjes kijkt en zelfvoldaan in onze bubbel zit. Niets is minder waar. We zijn veel geëngageerder dan velen denken.’
‘Ik ben geen voorstander van het verbod op sociale media voor jongeren. We leven nu eenmaal in een digitale wereld. Je kunt jongeren maar beter leren omgaan met die realiteit dan hen ervan af te schermen. Zij hebben recht op bescherming tegen fake news, maar ook op informatie. Dat ik vandaag met jongeren van over de hele wereld over allerlei thema’s informatie kan uitwisselen, heb ik te danken aan sociale media. Zij verruimen mijn blik.’
Celis: ‘Daarnet zei je iets heel belangrijk: de terugkoppeling van politici naar de burger. In ons politiek bestel ligt vandaag veel nadruk op de burger een stem geven en meningen uiten. Samengvat: op voice. Denk maar aan het parlement, de plek waar politici het woord nemen (parler). Maar minstens zo belangrijk zijn mechanismen waarmee je aandachtig naar de burger luistert, laat merken dat je hem hebt gehoord en te kennen geeft dat je opvolging geeft aan het gesprek.’
In welke mate zie jij een verband tussen de manier waarop er aan politiek wordt gedaan en het geluksgevoel van burgers?
Celis: ‘Ik kan mij niet meteen een specifiek onderzoek over dit onderwerp herinneren, maar ik kan mij voorstellen dat landen met een begrotingsoverschot – die bestaan ook – een streepje voor hebben. Geluk floreert in een samenleving die de burger als zorgzaam en fair ervaart. Vandaar het belang van toegankelijke gezondheidszorg, degelijk onderwijs en goed georganiseerde kinderopvang. Een land dat hoog scoort op geluk en welzijn van zijn burgers is Finland. Misschien speelt hun veelvuldig saunagebruik ook een rol.’ (lacht)
Sleeckx: ‘Als vertegenwoordigster van Europese jongeren kom ik in contact met collega’s uit Oekraïne of Wit-Rusland. Als ik zie met welke zorgen zij te maken hebben, besef ik maar al te goed wat voor geluksvogels wij zijn. Opgroeien als jongere in een oorlogssituatie is een helse ervaring. Het verhaal van een van mijn Wit-Russische collega’s schokte mij enorm: zij zat ondergedoken in Parijs omdat ze vanwege haar engagement in de jeugdraad door het Wit-Russische regime als vijand werd aanzien.’
Celis: ‘Jouw voorbeelden tonen aan hoe de politiek het leven van mensen kan maken of kraken.’
Hoe ervaar jij op dit moment jouw eigen geluksgevoel?
Sleeckx: ‘Ik beschouw mezelf als bevoorrecht om in België geboren te zijn. Ook omdat ons land met al die internationale instellingen echt the place to be is om besluitvorming te beïnvloeden. (lacht) Dat ik de kans krijg om te studeren, maakt mij gelukkig. Ik zie dat niet als vanzelfsprekend.’
Celis: ‘Ik herken de geluksingrediënten van Lore. Ik voel mij geprivilegieerd dat ik mij in een academische omgeving onder veel briljante geesten mag bewegen. Niet dat ik elke dag fluitend door de gangen loop – het is een harde, competitieve wereld – maar hij biedt je wel de kans om je horizon te verruimen. Momenteel zit ik in een levensfase die geluk aantrekt. Toch ben ik mij ervan bewust dat dit op elk moment kan keren. Het leven kan grillig zijn.’
Hoe beleef je de momenten waarop het leven niet meezit?
Celis: ‘Gelukkig ben ik tot nu toe gespaard gebleven van zware gezondheidsproblemen. Hoe ik daarmee zou omgaan, weet ik niet. Over het algemeen ben ik iemand die problemen radicaal aanpakt. Geleidelijk dingen veranderen, ligt niet in mijn aard. Een bladzijde omslaan en voor een drastische verandering gaan, past beter bij mijn karakter.’
Sleeckx: ‘Mijn grootouders en drie overgrootouders leven nog. Ik houd mijn hart vast voor de dag dat ze er niet meer zullen zijn. Ik heb het heel moeilijk met de dood, vooral met het onherroepelijke einde, waarop alles voorgoed voorbij is. Die gedachte vind ik vreselijk.’
Celis: ‘Bij ons klopte de dood vorig jaar aan, toen we de oudste zoon van mijn man verloren. Een mooie, getalenteerde jongeman van 35, die het leven heeft gelost. Zulke klappen zijn nauwelijks te verwerken. Een radicale aanpak biedt geen soelaas tegen de dood. Ziekte en het verlies van dierbaren zijn de grootste uitdagingen waarvoor het leven ons plaatst.’
Welke ontmoetingen hebben jou tot nu toe gevormd?
Sleeckx: ‘In het middelbaar moedigde een leerkracht lichamelijke opvoeding mij aan om deel te nemen aan de leerlingenraad. Hij geloofde in mij en wakkerde daarmee het engagement en de ondernemingszin, die in mij verscholen zaten, aan. Zonder dat duwtje zou ik vandaag waarschijnlijk geen jongerenvertegenwoordiger zijn en had ik waarschijnlijk ook geen politieke wetenschappen gestudeerd.’
Celis: ‘Ambitie wordt vaak gevoed door mensen die het talent in jou zien. Ik voel me aangetrokken tot mensen met een savoir-vivre. Zij vullen mij goed aan. Zelf sta ik heel plichtsbewust in het leven. Hard werken is mijn credo waardoor ik eerder focus op overleven dan op echt leven. Daarom match ik goed met mensen die het leven met schwung omarmen.’
Hoe kijk je naar de huidige staat van de democratie?
Sleeckx: ‘Veel jongeren verliezen hun vertrouwen in onze instituten en in de democratie. De teleurstelling in Europese politici is groot, vooral omdat ze vaak aan de zijlijn blijven staan en onrechtmatige oorlogen laten gebeuren. Dat is moeilijk te begrijpen. Vergeet niet dat jongeren vandaag via het internet voortdurend geconfronteerd worden met gruwelijke beelden van die conflicten.’
Celis: ‘De autocratisering in de wereld neemt toe. Dat is duidelijk. Vandaag leven er meer mensen in een autocratie dan in een democratie. Toch geloven nog steeds veel mensen in democratie, alleen niet in de manier waarop ze in de praktijk wordt omgezet. Het positieve nieuws is dat je democratie kunt vernieuwen, want factoren zoals politici en politieke instellingen kun je veranderen.’ (lacht)
‘De manier waarop democratie vandaag functioneert, is achterhaald. We hebben een gigantische nood aan een vernieuwde en creatieve invulling van het democratische concept. Een parlement kan anders werken. Waarom zou het geen plek kunnen zijn waar burgers en jongeren in al hun diversiteit gehoord worden, en waar politici daadwerkelijk rekenschap aan hen moeten afleggen?’
Hoe kijken jullie naar de diversiteit die de Vlaamse Rand en Brussel typeert?
Sleeckx: ‘Ik groeide op in Merksem, in een heel diverse omgeving. Voor mij is het normaal om bevriend te zijn met mensen uit allerlei culturen. Ik kijk naar diversiteit als een realiteit die mijn blik op de wereld en het leven verruimt. Ik zie niet hoe je tegen diversiteit zou kunnen zijn. Daarom hou ik zo van Brussel. Jammer dat veel mensen zo negatief naar onze hoofdstad kijken.’
Celis: ‘Ik zie diversiteit ook als een gegeven én als een meerwaarde. De vraag is hoe je van diversiteit tot inclusie komt. Je wilt niet alleen een diverse, maar ook een inclusieve samenleving. Die beweging vergt veel werk en correcties op bestaande machtsdynamieken.’
Hoe kunnen we tot meer inclusie komen?
Celis: ‘Door met meer openheid met elkaar in gesprek te gaan. Het is door te praten en moeilijke zaken te benoemen dat je barrières kunt doorbreken.’
Wat houdt Levenskunst voor jou in?
Celis: ‘De grootste uitdaging bestaat erin om fris, creatief en dynamisch te blijven en niet in routines te vervallen. Durf formats te doorbreken, durf te leven op een manier die bij jou past. Het zal je gelukkiger maken. Het is een levensinzicht dat ik zelf pas op latere leeftijd ben gaan toepassen.’
Sleeckx: ‘Voor mij heeft Levenskunst veel te maken met het juiste evenwicht tussen inspanning en ontspanning. En: vergeet vooral niet met jezelf te lachen. Dat werkt ontzettend verlichtend.’
Karen Celis
- Professor politieke wetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB)
- Doet onderzoek naar democratie, politieke vertegenwoordiging en ongelijkheid, met focus op gender, etnische diversiteit en sociale ongelijkheid
- Is actief betrokken bij het publieke debat over democratische vernieuwing en gelijke kansen
- Mede-auteur van onder meer Vrouwen vertegenwoordigd, Wetstraat gekraakt?, Economie feministisch bekeken, Gegenderd onderwijs
Lore Sleeckx
- Jongerenvertegenwoordiger en voormalig voorzitter van de Vlaamse Scholieren-koepel
- Verdedigt standpunten van scholieren in het debat over het Vlaams onderwijsbeleid
- Vertegenwoordigt Vlaamse jongeren op Europees niveau en brengt hun standpunten rechtstreeks in bij Europese beleidsmakers
