Stel dat jij een film over je leven zou maken, met welke scène zou je die openen?
Jan Matthys: ‘Die vraag brengt mij terug naar de opname van de serie In Vlaamse velden, die ik jaren geleden regisseerde. We waren een scène aan het opnemen op de Sint-Michielshelling in Gent toen plots een man over de omheining klom. Hij kwam naar me toe en zei: Jij moet de zoon van Frans Matthys zijn. Ik heb je naar een acteur ‘goed gespeeld!’ horen roepen. Net zoals hij dat deed. Mijn vader was jarenlang voetbalcoach. Fuck, dacht ik, ik lijk toch op hem.’ (lacht)
‘Aan het einde van de draaidag vertelde ik mijn vader over deze bijzondere ontmoeting. Ik legde mijn scèneplannetjes, de voorbereidingen voor de opnames, op tafel naast zijn oude spelopstellingen als voetbalcoach. Twee keer mensen in beweging. Plots werd duidelijk: ogenschijnlijk waren we anders, maar in wezen wilden we hetzelfde: het beste in mensen naar boven halen. Vandaag heet dat coaching.’
Oshin Derieuw: ‘Wat mooi dat je meteen de link naar coaching legt. Eigenlijk zou iedereen een beetje coach moeten zijn. Geef iemand een veilig gevoel, en meestal komt het beste in die persoon naar boven. Mensen floreren in een omgeving waar ze zich geborgen voelen. Dat geldt op een filmset, een voetbalveld, in de boksring of op het podium.’
Met welke scène zou jij jouw levensverhaal openen?
Derieuw: ‘Als kind wilde ik zeebioloog worden. Misschien was dat een neveneffect van de film Free Willy. (lacht) Mijn spreekbeurten op de lagere school gingen steevast over orka’s. Enkele weken geleden werd mijn kinderdroom plots reëel. Ik was aan het snorkelen in Noorwegen en toen ik mijn hoofd boven water stak, zag ik wit. Wit van de besneeuwde bergen en een lucht in marshmallow-kleuren. Prachtig. Daar heb je mijn openingscène.’ (lacht)
‘Dat moment maakte een diepe indruk. Het deed mij beseffen hoe nietig je bent als mens. Ik voelde een innerlijke rust over mij neerdalen. Die rust is welkom, zeker omdat ik vanaf mijn twaalfde in een stressvolle, soms zelfs vijandige thuissituaties opgroeide. Boksen werd mijn uitlaatklep; mijn manier om te helen. In de ring hoefde ik niet te ondergaan. Daar kon ik mijn lot in eigen handen nemen, mijn leven zelf vormgeven. Natuurlijk was de boksring ook een plek vol spanning, waar je voortdurend op je hoede moest zijn.’
‘De reis naar Noorwegen was mijn mooiste cadeau aan de kleine Oshin die zeebioloog wilde worden. Tijdens mijn keynotes stel ik vaak de vraag: Wie is geworden wat hij of zij als kind wilde zijn? Zelden zie ik handen de lucht ingaan. Hoe blij ik ook ben met mijn bokscarrière, één van mijn gelukkigste momenten was die reis naar Noorwegen. Omdat ik daar echt koos voor mezelf, voor mijn kleine ik.’
Matthys: ‘Wat mij raakt in wat je vertelt, is hoe je hebt leren luisteren naar dat innerlijke kind in jou. Zelf ben ik er nog niet zo heel lang achter hoe belangrijk het is om dat kind te voeden. Het is van het mooiste dat er is. Het is heel universeel en van alle tijden.’
Wat komt dat kind in jou je vertellen?
Matthys: ‘Het herinnert mij eraan hoe zalig het is om vrij te zijn, om te kunnen zijn wie je werkelijk bent. Zorg dragen voor jezelf heeft niets te maken met egoïsme of egocentrisme. Ik zie het eerder als een soort geboorterecht. Hoe beter je voor het kind in jezelf zorgt, hoe beter je ook voor anderen kunt zorgen.’
Derieuw: Ik heb lang de fout gemaakt anderen voor het kind in mij te laten zorgen. Maar je moet zelf voor dat kind zorgen. Niemand anders kan dat voor jou doen. Vandaag besef ik: ik ben de kapitein van mijn eigen boot.’
Matthys: ‘Mooi beeld. Het zegt iets over leiderschap. Vroeger leefde het idee dat een regisseur een strenge dirigent moest zijn. Hij bepaalt, de anderen volgen. Maar ik hou meer van een jazzcombo. Als leider van de band, zit jij aan de piano en creëer je een kader waarbinnen mensen zichzelf kunnen overstijgen en schitteren.’
Derieuw: ‘Precies. Je wil mensen vooral niet klein houden. Of denken dat jij de beste coach bent. Je leert zelf ook voortdurend van de mensen om je heen.’
Welk keerpunt zou in je film niet mogen ontbreken?
Matthys: ‘Het afscheid van mijn mama. Haar overlijden heeft mij nog meer doen beseffen dat wij hier maar tijdelijk zijn en deel uitmaken van een groter geheel. Zij was lerares biologie en hield ervan om dingen te planten. Niet alleen om zelf het plezier van het groeiproces te ervaren, maar ook om ervoor te zorgen dat generaties na haar er nog zouden kunnen van genieten. Het besef van de tijdelijkheid der dingen werkt ontspannend. Oef, ik hoef het niet allemaal in één leven te doen. (lacht) Mijn bestaan draait niet alleen om de dromen die ik zelf wil waarmaken. Na mij komen er nog generaties verhalen-vertellers. Als ik maar inzichten kan doorgeven waar zij verder mee kunnen.’
Wat was jouw keerpunt?
Derieuw: ‘Mijn allereerste bokstraining. Was die er niet geweest, dan was ik misschien wel een door alcohol- of drugsverslaving vogel voor de kat geworden. Ik was 19 en kreeg van mijn coach te horen dat ik talent had. Dat had nog nooit iemand tegen mij gezegd. Die coach gaf mij erkenning. Ik werd gezien. Is dat niet waar we allemaal naar op zoek zijn? Sinds mijn Olympische kwalificatie is mijn nood aan externe erkenning grotendeels vervuld. Nu gaat het mij vooral om de erkenning die ik mijzelf geef.’
In de film A Million Dollar Baby gaat coach Clint Eastwood heel zacht om met zijn leerling. In welke mate zou die aanpak bij jou werken?
Derieuw: ‘Dat is precies het soort coaching dat ik nodig heb. In de bokswereld zijn veel trainers technisch onderlegd, maar zelden zie je iemand die je op een zachte manier naar een veilige plek kan brengen, waar je het beste van jezelf kunt laten zien.’
‘Wanneer ik coaching geef aan meisjes uit kwetsbare groepen ben ik mij heel bewust van die zachtheid. Hoe zachter ik hen benader, hoe vaker ik getuige ben van kleine sterretjes die in hun ogen oplichten.’
Matthys: ‘Mooi! Voor mij betekent coaching dat je in gelijkwaardigheid werkt. Ook bij mijn studenten probeer ik een coachende houding aan te nemen. Ik mag dan meer ervaring hebben, maar als mens zijn wij gelijkwaardig. In de Verenigde Staten is men die houding niet gewend; daar vertrekt men vaak vanuit een hiërarchisch model, waarbij de regisseur aan de top staat. Dat is niet mijn stijl. Ik maak dan ook snel duidelijk: Don’t take my kindness for weakness.’
‘Dankbaarheid uiten, zie ik als een belangrijke pijler van coaching. Zo heb ik onlangs op de walkie-talkies van de crew een dankboodschap geplakt. Dankbaarheid is een manier om de ander te laten weten: ik zie je.’
‘Het wonder op de set kan gebeuren als je oprecht geïnteresseerd bent in de mens tegenover je. Dat is één van mijn weinige stelregels. In principe beëindigen we geen shot vooraleer er een klein wondertje is ontstaan. Je wil niet op routine spelen of stagneren. De laatste tijd hecht ik veel belang aan in beweging blijven. Herken jij dat in boksen, Oshin?’
Derieuw: ‘Absoluut. Als je in die state of flow komt, ben je onoverwinnelijk. Maar om dat stadium te bereiken, heb je jaren ervaring nodig. Het gaat over de kunst van het bewegen. Je mag niet verkrampen. Je wil zo stressvrij mogelijk bewegen. Het is bijna als dansen. Als jij dat op jouw eigen manier kunt, beheers je het spel.’
‘Mensen boven zichzelf laten uitstijgen met het potentieel dat reeds in hen zit, dat is een van de mooiste dingen die je als coach kunt meemaken.'
Welk personage mag in jullie levensverhaal niet ontbreken?
Derieuw: ‘Mohamed, mijn bokscoach en mentor. De openheid en zachtheid waarmee hij in het leven staat, inspireert mij. Hij doet veel meer dan mensen boksvaardigheden bijbrengen. Hij ziet je als mens en weet dat je je beste prestaties pas kunt leveren als je je veilig en gelukkig voelt. Het heeft even geduurd vooraleer we dat punt bereikten. Ik durfde hem niet meteen zeggen dat ik een relatie met een vrouw had. Toen ik dat eindelijk durfde, kwam het vertrouwen, en kon ik me bij hem ontspannen.’
Wie mag in jouw film niet ontbreken?
Matthys: ‘Ik denk aan twee vrouwen die ik nog nooit ontmoette: Jacinda Ardern, de voormalige premier van Nieuw-Zeeland omwille van haar inspirerend leiderschap en Gail Ann Dorsey, de bassiste van David Dowie. Zij is zo’n mooie, zwarte vrouw die zoveel zachtheid en kracht uitstraalt. Haar ideeën over kunst en creativiteit vind ik superboeiend.’
‘Ook Herman Van Molle mag niet ontbreken. Jaren geleden was hij een bekende quizmaster en maakten wij samen het reisprogramma Zalm voor Corleone. Van hem heb ik geleerd om nooit te snel tevreden te zijn over een creatieve vondst. Soms denk je: Nu hebben we het! Maar juist dan is het moment daar om je idee even te parkeren en er de volgende dag opnieuw naar te kijken.’
In jouw werk staan innerlijk conflict en menselijke kwetsbaarheid centraal. Wat trekt jou zo aan in die thema’s?
Matthys: ‘In de oosterse vertelcultuur gaat men vaak voorbij aan het klassieke conflictmodel als aandrijver van een verhaal. Er worden personages getoond die in staat zijn zichzelf te overstijgen. Ik denk aan mensen die slachtoffer werden van een misdadiger en hem toch in de ogen kunnen kijken. Het innerlijke proces dat iemand doormaakt om tot een vorm van verzoening te komen, vind ik eindeloos boeiend. Het is menselijkheid ten top. De basis om tot een vreedzame wereld te komen.’
Derieuw: ‘Ik zou willen dat ik dat zou kunnen ten aanzien van de ex-partner van mijn moeder. Maar zover ben ik nog niet. Toch wil ik daar naartoe. Want eigenlijk is het ook die pijnlijke relatie met hem die mij gemaakt heeft tot wie ik vandaag ben. Resistance is fuel.’
Als motivational speaker moedig jij mensen aan te vertrekken vanuit hun eigen kracht. Hoe kunnen we onze innerlijke kracht het best aanboren?
Derieuw: ‘Door in de spiegel te durven kijken en je eigen kwetsbaarheden te erkennen. Veel mensen hebben de neiging om negatief te praten over zichzelf. Je wil een mindset ontwikkelen waarin je jezelf bevestigt en versterkt. Dat kan door korte, krachtige zinnen over jezelf te formuleren en te herhalen. You wire you brain. Je straalt uit wat jij zelf gelooft.’
Matthys: ‘Vandaar het belang van oprechtheid, zowel naar jezelf toe als naar anderen. Dat pure kind in jou wil je vooral niet verliezen.’
Jij pleit expliciet voor meer vrouwen in schrijversteams. Waarom is dat voor jou essentieel?
Matthys: ‘Ik functioneer graag in een omgeving met veel vrouwelijke energie. Voor mij is dat een vruchtbare bodem waarin mijn creativiteit kan gedijen. Mannelijke energie is vaak competitief, terwijl ik het net belangrijk vind dat je je veilig genoeg voelt om onzin te mogen uitkramen. Zo ontstaan vaak de beste ideeën.’
In een interview zei je ooit dat boksen jou heeft geleerd je vrouwelijkheid te omarmen. Wat bedoel je daarmee?
Derieuw: ‘Als kind was ik een tomboy. Ik wilde zijn zoals mijn broer. Dankzij het boksen heb ik mijn lichaam leren aanvaarden en ben ik ook vrouwenkleren beginnen dragen. Op sommige dagen komt vooral mijn mannelijke energie naar boven, op andere mijn vrouwelijke. Eerlijk gezegd heb ik het gehad met al die gendervakjes waarin men mensen probeert onder te brengen. We dragen veel meer diversiteit in ons dan we denken. Ik hou niet van labels. Officieel val ik onder de LGBTQ-groep, maar in de eerste plaats voel ik me gewoon Oshin.’
Hoe kijken jullie naar de diversiteit die onze hoofdstad en Vlaamse Rand typeert?
Derieuw: ‘Ik wil mensen niet vastpinnen op één facet van hun identiteit. Het is belangrijk om voorbij uiterlijkheden en stereotypen te denken, want net die voeden racisme. Elke mens is uniek en verdient het om ook zo benaderd te worden. De kans is groot dat je dan echt een mens ontmoet. Daarom is reizen zo belangrijk: je ontdekt dat er talloze manieren zijn om te leven. Laten we niet vergeten dat we migratie nodig hebben. Onze lage geboortecijfers spreken voor zich.’
Matthys: ‘Het gaat erom de mens te zien, niet de verpakking. In Londen merk ik dat men al een stap verder staat. Diversiteit is daar geen discussiepunt meer. In vergaderingen zie je vanzelfsprekend mensen van allerlei origines. En zo hoort het. Ik pleit voor nog wat geduld. Ik geloof dat we in België ook op een punt zullen komen waarop inclusie vanzelfsprekend is. Het is een proces dat tijd nodig heeft.’
Welke film heeft jou kunnen raken?
Derieuw: ‘Pay it forward. Die film gaat over een leerkracht zedenleer die leerlingen een levensfilosofie meegeeft: stel goede daden zonder er iets voor terug te verwachten. Het idee is simpel maar krachtig: doe iets goeds voor iemand en vraag die persoon om op zijn beurt iets goeds te doen voor anderen.’
Welke vraag zouden jullie aan elkaar willen stellen?
Matthys: ‘Wat voel je wanneer je knock-out gaat?’
Derieuw: ‘Ik heb het één keer meegemaakt. Het voelde als een kortsluiting in mijn hersenen.’
Derieuw: Wat brengt jou terug in contact met je innerlijke kracht?
Matthys: ‘Meditatie. Je kunt het heel eenvoudig in je leven integreren. Ik vergelijk het met een fade-out: je schakelt over naar flou en laat de gedachten die opkomen met een milde glimlach weer voorbijgaan. Het gaat over herbronnen, over de levenskracht in jezelf voeden. Het zijn momenten waarop je innerlijk kind weer heel dichtbij is.'
Derieuw: ‘Nog eentje: stel dat je een film over mijn leven zou maken, met welk beeld zou je beginnen?
Matthys: ‘Met Oshin die onder water zwemt, genietend van de orka’s die samen met haar door het water glijden.’
Jan Matthys
- Film- en televisieregisseur
- Docent aan het RITCS
- Werkte mee aan In Vlaamse Velden, Katarakt, Quiz me Quick, De Smaak van De Keyser, Zalm voor Corleone, De Bende van Wim,…
Oshin Derieuw
- Maakte naam en faam als bokser
- Eerste Belgische vrouwelijke bokser op de Olympische Spelen (Parijs in 2024
- Motivational speaker met haar project Be Your Own Legend
www.beyourownlegend.be
