TOT 15 NOV
Clara Spilliaert. Soil Mate
Gaasbeek, Kasteel van Gaasbeek, meer info
Clara Spilliaert is geboren en getogen in Japan, maar kwam tijdens haar studies in 2011 definitief in België wonen. Als kind tekende ze heel veel, en dat is ze eigenlijk altijd blijven doen. Haar leven is onlosmakelijk verweven met haar kunst, die niet alleen vorm krijgt in tekeningen en muurschilderingen, maar ook in sculpturen, installaties en nu ook op film.
Observatie, verwondering en onderzoek vormen het vertrekpunt van haar werk, dat het allegorische in het alledaagse ontdekt, het intieme in de openbaarheid brengt, van de oppervlakte naar de diepte duikt, en de mens weer met de natuur verbindt.
Dat werk zou dus een goede symbiose kunnen aangaan met de bijzondere biotoop van het kasteel, waar natuur en cultuur voortdurend op elkaar inwerken. Ook al focust Spilliaert zelfs in dit statige decor van grote zalen en weelderige tuinen op kleine kasteelbewoners zoals aardwormen en insecten.
Onder het picknickdeken
Sinds Clara Spilliaert (1993, Tokyo) in 2017 in een Gentse cohousing ging wonen, dient de tuin van het huis als inspiratie, de kelder als atelier. Vanuit dat atelier vertelt ze ons wat we in Gaasbeek mogen verwachten.
Normaal ziet ze in de kelder nog de onderbenen van de voetgangers boven haar op het trottoir passeren, maar nu is de ruimte helemaal verduisterd omdat ze er - na maanden van voorbereiding - nu al drie maanden intensief bezig is met het maken van een stopmotion animatiefilm. De beelden voor die film van twaalf minuten heeft ze frame voor frame eigenhandig geboetseerd uit een plak klei. Die stopmotionfilm Soil Mate wordt het nieuwe kunstwerk dat ze in Gaasbeek zal presenteren.
Clara Spilliaert: ‘Het idee voor Soil Mate kwam er na een ervaring tijdens een bezoek aan het Kasteel van Gaasbeek met mijn zus en haar kindje. Wij spreidden er onze picknickdeken om te eten, want we hadden honger. Maar blijkbaar zaten we in de binnentuin, waar het niet de bedoeling is om te picknicken. Op een andere plaats is een picknickweide voorzien. Die ervaring zette me aan het denken over het bepalen van zulke regels, over het gegeven van grondbezit en eigendom, en over het feit dat er onder ons picknickkleed ook heel wat beestjes leefden en aten waar wij ons niet bewust van zijn, en die zich niets aantrekken van de regels. Ik wilde het leven van die kleine grondgenoten onderzoeken, want ik heb al jaren een fascinatie voor de aardworm en onze relatie ermee. Aardwormen wroeten door de grond, en wij eten uit de grond die de aardworm heeft doorploegd.’
Klei heeft eindeloze mogelijkheden
Voor het feit dat ze met stopmotion en klei wilde werken, heeft Spilliaert goede argumenten. ‘Ik werk heel graag met klei. In 2018 ben ik nog aan een nieuwe studie keramiek begonnen. Met tekenen ben ik al veel langer bezig, maar met klei dus ‘nog maar’ acht jaar.
Er valt zo veel te ontdekken. Zolang je de klei niet bakt op een hoge temperatuur, kan je hem steeds opnieuw gebruiken en zijn de mogelijkheden eindeloos. Ik denk vaak na over de verantwoordelijkheid om niet te veel plaats en volume in te nemen met mijn werk. Als je met steeds dezelfde klei een stopmotion film maakt, kan een klein volume een groot verhaal vertellen.’
Zelf wroet Spilliaert zoals een aardworm door steeds dezelfde aarde die ook terugkomt in de titel van het werk: ‘soil’ betekent aarde, maar Soil Mate verwijst natuurlijk ook naar soulmate of zielsverwant. ‘Iedereen die op aarde leeft, is mede-grondbewoner of grondgenoot’, aldus Spilliaert.
Wat ze ons al kan laten zien van haar nieuwe werk is in ieder geval een fascinerende, speelse, continu meanderende en veranderende cyclus die mens, dier en aarde met elkaar verbindt via tunnels, voedselketens en andere verborgen processen.
Fauna en flora
Daarnaast toont Spilliaert in Gaasbeek ook oudere werken. Zoals Kalender, dat ze in 2017 maakte met als inspiratie de Middeleeuwse getijdenboeken. Daarin ging ze op een tweedimensionale, grafische manier in dialoog met de natuur. ‘Ik was toen zo euforisch dat ik in dat huis met een kleine tuin van 20 vierkante meter introk, dat ik elke maand observeerde wat daar allemaal gebeurde om dat in twaalf taferelen vast te leggen.
Daarom heb ik ook voor Soil Mate twaalf scènes gemaakt waarin de maanden elkaar opvolgen, met telkens een donkere nachtscène ertussen, die in de wintermaanden langer duurt dan in de zomer.’
Kalender zal getoond worden in de Galerijzaal, waar het zich spiegelt aan de binnentuin van het kasteel. In de Archiefzaal zullen haar twintig Wapenschilden uit 2020 te zien zijn. Ook zij zijn gemaakt uit klei. ‘Het was heel fijn om in dialoog te gaan met het erfgoed en het team van het Kasteel van Gaasbeek, samen met extern adviseur Zeynep Kubat, die mijn werk al enkele jaren volgt.
Zij beschrijft in de bezoekersgids heel mooi hoe mijn werk in het kader past. Zo zijn wapenschilden natuurlijk overal aanwezig in het kasteel, terwijl ik mij in de coronatijd voor mijn wapenschilden graag liet inspireren door de beschermingssymbolen op de schilden, die vaak uit fauna- en floramotieven bestaan.’
Zo wou Spilliaert graag het leeuwenmotief dat in onze heraldiek zo vaak voorkomt, leren begrijpen. Maar ze zou zichzelf niet zijn, mocht ze geen aandacht hebben gehad voor meer inheemse soorten zoals pissebedden en rupsjes die ook technieken hebben om zich op te rollen en te beschermen tegen de buitenwereld.
