Het gebouw is sinds 20 februari 1939 beschermd als monument en geldt als een markant erfgoedpand in de dorpskern van Meise. De gemeente Meise is de eigenaar.
Historische dorpspastorie
Architecturaal gaat het om een bak- en zandstenen pastorie in Brabantse stijl, opgebouwd uit twee aaneensluitende parallelle vleugels. De oostelijke vleugel dateert uit de 17e eeuw, de westelijke uit de 18e eeuw. De pastorie is daarmee een goed bewaard voorbeeld van een historische dorpspastorie met centrale ligging, tegenover de kerk en met een tuin die aansluit op de omgeving van de Plantentuin van Meise.
De site kent een lange geschiedenis. In archiefdocumenten wordt al in de 16e eeuw verwezen naar een bouwvallige en onbewoonbare pastorie op deze plek. Het gebouw, zoals we het vandaag kennen, kreeg vooral vorm in twee grote bouwfasen in de 17e en 18e eeuw. De oostelijke vleugel werd verbouwd in de 17e eeuw, tijdens de bloeiperiode van de Abdij van Grimbergen. In de 18e eeuw werd de pastorie uitgebreid met een nieuwe vleugel. De oplettende bezoeker kan zien dat metselwerk van de zuidgevel van het oostelijk gedeelte nog minstens anderhalve baksteen doorloopt in de zuidgevel van het westelijke gedeelte. Wat de hypothese zou kunnen ondersteunen dat er al een volume, mogelijks een dienstvleugel, stond in de 17e eeuw, maar hierover zijn de archiefstukken onduidelijk.
Restauratie en herbestemming
In de latere eeuwen volgden verschillende aanpassingen en restauraties, met een belangrijke restauratiecampagne in 1902. In de 20e eeuw veranderde ook de functie van het gebouw: van pastorie naar gemeentehuis en later naar Cultuurhuis.
Ook het interieur en de omgeving maken de site bijzonder. Het gebouw bewaart onder meer een originele houten trap en een gedecoreerde kamer met ingewerkte schilderijen. De pastorie had historisch ook een ommuurde tuin met vijver en paviljoen; delen daarvan zijn nog herkenbaar, al werd de voortuin in de 20e eeuw gedeeltelijk verkleind om plaats te maken voor parking.
Vandaag staat de pastorie en zijn resterende ommuring opnieuw aan het begin van een restauratie- en herbestemmingstraject. Ondanks een goed en regelmatig onderhoud is er toch nood aan dringende restauratiewerken. Volgens de interne projectnotities en het beheersplan zijn vooral het dak, de waterafvoer en delen van het metsel- en voegwerk aandachtspunten. Maar eerst zal worden onderzocht hoe het gebouw in de toekomst duurzaam en publiek kan worden gebruikt.
Over de reeks erfgoed in de Vlaamse Rand
De Vlaamse Rand, en bij uitbreiding Vlaams-Brabant, heeft fraai erfgoed. Kastelen, kapelletjes, watermolens, pastorijen en ander onroerend erfgoed vertellen verhalen van ons verleden. ERF Vlaams-Brabant wil die de volgende jaren naar boven halen en laten stralen. In deze reeks over erfgoed gaan we dieper in op een aantal erfgoedsites in de Vlaamse Rand.
