Corentin Dandrimont van vzw Visitatio probeert al die gebruikers met elkaar te verbinden. ‘We willen hier stap voor stap een gemeenschap opbouwen.’ Sporen van het gesloten kloosterleven zijn vandaag nog zichtbaar. Zo zit in een muur onder meer nog een klein doorgeefkastje waarlangs spullen konden worden uitgewisseld zonder dat de Visitandinessen de persoon aan de andere kant konden zien. ‘Zelfs de priester kreeg de zusters niet te zien.’
Terug naar de oorsprong
‘Nochtans was de Visitatieorde oorspronkelijk veel opener. De zusters hielpen zieken en kinderen, gingen naar buiten en ontvingen mensen. Pas later werd de orde meer gesloten.’ In de nieuwe bestemming keert die zorgfunctie terug. Vandaag begeleidt vzw Convento er negen kwetsbare gezinnen. Babilou baat er een kinderdagverblijf uit, gezinnen worden begeleid en Alba werkt er met jongeren. Daarnaast is klimcentrum Gravity Fun er actief en zijn er vier appartementen.
'Voor Dandrimont is het de uitdaging om van al die afzonderlijke gebruikers meer te maken dan toevallige buren. ‘Als tussenpersoon stel ik bewoners en organisaties aan elkaar voor en bekijken we samen waar samenwerking mogelijk is. Het zou immers jammer zijn als iedereen gewoon zijn eigen ding zou doen.’ Veel staat nog in de kinderschoenen. Zo werken de gebruikers nu samen aan een huishoudelijk reglement. ‘We zijn nog maar net begonnen. Zo’n gemeenschap moet stap voor stap groeien.’
Gebouw aan zet
De nieuwe, sociale invulling kreeg een plaats binnen een beschermd monument. Het Visitatieklooster werd tussen 1928 en 1930 gebouwd door architect en monnik Dom Paul Bellot. ‘Hij ontwierp een volledige leefwereld’, zegt Marij Wellens, projectleider bij aNNo architecten. ‘De pandgangen, cellen, kapel, refter, kapittelzaal en tuin vormen één geheel.’
Na het vertrek van de laatste Visitandinessen in 2021 werd het klooster gerestaureerd en herbestemd. ‘We spreken over een zachte restauratie’, zegt Marij. ‘We vroegen ons niet af hoe we het klooster konden aanpassen aan een nieuw programma, maar welke mogelijkheden het gebouw zelf bood. Het programma volgt het monument, niet omgekeerd.’
Op de eerste verdieping bleven de lange kloostergang en de deuren van de vroegere zustercellen behouden. Daarachter liggen nu de zorgunits van Convento. Dankzij nieuwe binnendeuren tussen de voormalige cellen kunnen die flexibel met elkaar worden verbonden. Zo kan een unit, afhankelijk van de grootte van het gezin, over meer of minder slaapkamers beschikken.
Een tijdelijke thuis
‘Het zijn vooral alleenstaande mama’s met jonge kinderen die hier wonen’, vertelt Dandrimont. Ze krijgen onder meer ondersteuning bij administratie en financiën, maar ook bij de opvoeding. ‘Idealiter blijven ze hier twaalf tot achttien maanden, want uiteindelijk is het de bedoeling dat ze opnieuw zelfstandig gaan wonen.’ Elk gezin heeft een eigen woonkamer, keuken, badkamer en slaapkamers, maar er zijn ook gemeenschappelijke ruimtes. Wekelijks koken en eten de gezinnen samen in de brasserie van Convento.
Ook de andere bewoners moeten mee helpen om van de site meer dan een woonplek te maken. Van hen verwacht Visitatio dat ze naar eigen kunnen bijdragen. ‘Werk je graag in de tuin, dan kan je aansluiten bij de vrijwilligers. Ben je goed in koken, dan kan je mee koken,…’ Momenteel zijn twee van de vier appartementen bewoond.
De kloostertuin moet eveneens mensen verenigen. Zes tot acht vrijwilligers uit de buurt helpen er bij het onderhoud en de moestuin. In oktober organiseert Visitatio in de boomgaard een appelpluk met een school uit de buurt. Samen zullen ze er ook appelsap maken. ‘Zo willen we ook mensen van buitenaf naar de site brengen.’
Maar die openheid heeft tegelijk duidelijke grenzen. ‘Niet de hele tuin is publiek toegankelijk en om 20 uur sluiten de grote toegangspoorten voor externen. Voor de gezinnen moet dit ook een rustige plek kunnen zijn.’
Ruimte voor de toekomst
Elke nieuwe functie bleef het monument leidend. Zo staat de klimconstructie van Gravity Fun vrij in de voormalige kapel en kan ze makkelijk weer worden verwijderd. Wie door het klooster loopt, ziet hoeveel aandacht Bellot aan details besteedde. Let op de lichtinval, het ritme van ramen en bogen en de overgang tussen gebouw en tuin. Zelfs de voegen zijn bijzonder: tussen het baksteenwerk wisselen lichte en donkere tinten elkaar af’, zegt Marij Wellens van aNNo architecten.
Op de tweede verdieping en in bijhorende gebouwen wacht nog ongeveer duizend vierkante meter op een nieuwe bestemming. Binnen het Visitatioproject komt daar ruimte voor initiatieven rond de vroege kinderjaren. ‘De organisaties hoeven niet allemaal hetzelfde te doen. De verschillen maken het juist interessant. Maar ze moeten wel bereid zijn om met de anderen samen te werken’, aldus Dandrimont.
Voor architecte Marij Wellens toont die voortdurende verandering wat een herbestemming kan betekenen. ‘Erfgoed is geen eindpunt. Je moet een beschermd monument niet vastzetten in het verleden. Je kan het opnieuw betekenis geven door zijn oorspronkelijke waarden te vertalen naar de noden van vandaag.’
Bijna honderd jaar na de bouw huisvest het Visitatieklooster opnieuw een zorgzame gemeenschap. Anders dan vroeger, maar tegelijk verrassend dicht bij waar het ooit mee begon.
