Daar moet de komende jaren verandering in komen. ‘Vandaag heb je een grote sleutelbos nodig om alle deuren te openen, net als een eeuw geleden’, zegt projectcoördinator Kes Philipsen van ERF Vlaams-Brabant. ‘Da’s nogal onhandig.’ Na een optimalisatiestudie volgt een restauratie die geraamd wordt op 3,3 miljoen euro. 

Het ruiterijcomplex ligt in het grote Domein Drie Fonteinen, de groene long en zowat - mits enige overdrijving - het Central Park van Vilvoorde. Met zijn Engelse landschapspark, Franse tuin en zelfs een Japanse tuin ademt het domein nog altijd de grandeur van weleer. De geschiedenis van de plek begint aan de Willebroekse Vaart, die in 1560 in gebruik werd genomen en vanaf de 18e eeuw steeds meer adel aantrok, die langs de oevers buitenverblijven liet bouwen.

Zo legde de Brusselse bankier Jean Joseph Walckiers er een Engelse tuin aan, een van de oudste van het Europese vasteland. Ook graaf Patrice-François de Nény en industrieel Edmond Hanssens vestigden zich langs de vaart. Via erfenissen en aankopen kwamen de drie domeinen uiteindelijk in handen van het koppel Alfred Orban en Jeanne Van Volxem. Zij smolten de landgoederen samen tot één groot domein en lieten in 1896 het fraaie ruiterijcomplex bouwen. Dat overleefde wonderwel de bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog, in tegenstelling tot het kasteel van graaf de Nény.

Niet meer van deze tijd

Sinds 1956 is de stad Vilvoorde eigenaar van het domein en dus ook van het ruiterijcomplex. De stedelijke dienst Vrije Tijd gebruikt het gebouw voor haar speelpleinwerking, jeugdactiviteiten, sportevenementen en activiteiten van verenigingen. ‘Maar het complex verkeert in slechte staat’, zegt schepen Katrien Vaes (Anders), bevoegd voor onder meer monumenten en landschapszorg. 

‘We willen voorkomen dat deze historische site verloren gaat en plannen daarom instandhoudingswerken. Tegelijk willen we een locatie aanbieden die voldoet aan de normen en verwachtingen van vandaag.’
Concreet gaat het om werken aan daken en gevels, inclusief het schrijnwerk, het verbeteren van de brandveiligheid, het vernieuwen van technische installaties en sanitair, asbestverwijdering en verlichting.

Meer comfort zelfde bestemming

Eerst komt er een optimalisatiestudie. Daarvoor, en voor de latere restauratie, doet de stad een beroep op ERF Vlaams-Brabant. ‘Door de huidige toestand wordt het gebouw onderbenut, maar we gaan het zeker niet volledig herbestemmen’, zegt de schepen. ‘Het blijft ter beschikking van verenigingen, sport, vrije tijd en speelpleinwerking. De bedoeling is vooral om de ruimtes beter te benutten en toegankelijker te maken. Integrale toegankelijkheid is vandaag belangrijk. Bovendien moet de studie rekening houden met de bijzondere omgeving van het park.’

‘Het doel is om van het complex een voorbeeld te maken van vrije tijdsbeleving in een waardevol historisch landschap’, zegt Kes Philipsen van ERF Vlaams-Brabant. ‘Het gebouw kan op verschillende vlakken verbeterd worden. Vandaag heb je nog een enorme sleutelbos nodig om alle deuren te openen. Dat is niet echt praktisch wanneer je er een evenement organiseert.’ (lacht) ERF laat daarom moderne oplossingen onderzoeken. ‘We denken bijvoorbeeld aan een badgesysteem of een sleutelkluis, zodat externe gebruikers veel gemakkelijker binnen kunnen. Maar het gaat ook over toegankelijkheid en kindvriendelijkheid.’

Tegen 2030 klaar

Bij de plannen speelt ook de ligging in het historische park een belangrijke rol. ‘In het domein bevinden zich nog andere functies’, zegt Philipsen. ‘Zo is er een brasserie in de oude orangerie en kreeg de neerhoeve onlangs een nieuwe bestemming als cohousingproject. Bij de optimalisatie van het ruiterijcomplex moeten we dus ook rekening houden met bijvoorbeeld mogelijke geluidshinder.’

Aan de plannen hangt een stevig prijskaartje. ‘Er is een totale investering van 3,3 miljoen euro voorzien’, zegt Vaes. ‘Daarvan is 2 miljoen euro bestemd voor de eigenlijke bouwwerken. We rekenen op een erfgoedpremie voor de restauratie, ook dat zoekt ERF Vlaams-Brabant voor ons uit.’ De voorbereidingen starten in 2027. Dan volgen de optimalisatiestudie, de omgevingsvergunning en de opmaak van het uitvoeringsdossier. De werken zelf starten normaal in het najaar van 2028. Tegen begin 2030 moet het vernieuwde ruiterijcomplex klaar zijn.