Na 31 jaar neemt Guy Uyttebroeck afscheid als directeur van Destelheide, Centrum voor Jeugd, Kunst & Creatie, en Hanenbos, Centrum voor Jeugd, Natuur & Avontuur. Hij blikt tevreden terug op die tijd, met een ‘verborgen agenda die werkelijkheid werd’, de kracht van kunst voor jongeren en het achterlaten van een warme organisatie in de Vlaamse Rand. Meer dan drie decennia aan het roer: tijd voor een terugblik.
Herinner je je eerste dag bij Destelheide nog? Hoe zag de visie voor dit centrum eruit in het begin van de jaren 90 vergeleken met vandaag?
‘Het was 1 januari 1995. Destelheide was een puur receptief centrum; de educatieve dienst was na de oliecrisis van de jaren 70 en de daaropvolgende economische crisis verdwenen. Mijn ‘verborgen agenda’ was om de inhoudelijke kunst- en cultuureducatie, waarvoor het centrum in 1971 oorspronkelijk was gebouwd, terug te brengen. Vandaag is die visie volledig gerealiseerd. We zijn opnieuw een plek waar artistieke creatie centraal staat.’
In drie decennia heb je duizenden jongeren en kunstenaars zien passeren. Wat is het moment of het project dat het meeste is bijgebleven?
‘Ik ben bijzonder trots op de heropleving van onze artistieke missie vanaf 2004, met de start van onze expo’s en residenties. Maar ook de grootschalige renovaties van de afgelopen jaren zijn me dierbaar. Het moment dat we de slaapinfrastructuur eindelijk konden vervangen, na jarenlang overleggen met verschillende ministers, was cruciaal voor de toekomst van het centrum.’
Destelheide staat bekend om de bijzondere architectuur en de link met het groen. Hoe heb je het evenwicht bewaard tussen het behouden van de eigenheid en de nood aan vernieuwing, zoals het nieuwe slaapblok?
‘Bij het masterplan hanteerden we een strikt dogma: de buitenkant van de gebouwen van Paul Felix was heilig. De architectuur is zo uniek dat we die absoluut wilden behouden. De vernieuwing zat binnenin en in het landschap. We hebben bijvoorbeeld het zicht op de vallei hersteld en de natuurlijke heidevegetatie - Destelheide heeft zijn naam niet voor niets - is weer gestimuleerd, waardoor de gebouwen nu veel beter tot hun recht komen. Je wandelt hier zo het Hallerbos in.’
In de vacature voor jouw opvolger werd gezocht naar een ‘verbindende leider’ die cultuur, natuur en jeugdwerk samenbrengt. Hoe heb jij die drie werelden in de afgelopen 30 jaar met elkaar verbonden?
‘Vooral door veel te luisteren en een generalist te zijn. De troef van Destelheide en Hanenbos is de complementariteit. In Hanenbos focussen we op natuur en avontuur voor de jongsten; in Destelheide ligt de nadruk op kunst voor de oudere jeugd. Die werelden praten met elkaar via ons personeelsteam, dat met hart en ziel en een gedeeld DNA aan een warme, respectvolle organisatie werkt.’
Destelheide is méér dan een jeugdverblijf, het is een vormingscentrum. Waarom is die focus op artistieke expressie voor jongeren volgens jou vandaag nog belangrijker dan toen je begon?
‘In een wereld van sociale media en vervlakking is kunst een noodzakelijke prikkel. Het brengt jongeren tot reflectie en het vormen van een eigen mening die verder gaat dan een TikTok-video. In een museum is de drempel vaak hoog, maar hier wandelen ze tussen de kunstwerken. Dat verbreedt hun horizon en is essentieel voor hun persoonlijke ontwikkeling.’
Hoe belangrijk is de specifieke ligging in de groene Rand rond Brussel voor de magie van Destelheide? ‘Die locatie is allesbepalend. We liggen op een groene as van het Zoniënwoud naar het Hallerbos, letterlijk op de taalgrens. Er wordt wel eens gezegd dat Destelheide een soort vrijstaat is in de Vlaamse Rand, een plek waar jongeren uit Brussel en elders ademen in het groen. Het behoud van het Vlaamse karakter in deze regio, in goede samenwerking met de lokale besturen, is altijd een prioriteit geweest.’
De nieuwe directeur staat in voor zowel Destelheide als Hanenbos. Hoe zie jij de wisselwerking tussen deze twee unieke centra en de toekomst ervan?
‘Al sinds de fusie in 2018 vormen we één team met één personeelsdienst. Dat is een enorme meerwaarde. We bedienen nu de volledige breedte: van natuurbeleving voor 6-jarigen in Hanenbos tot diepgaande artistieke trajecten voor 25-jarigen in Destelheide. Mijn opvolger krijgt een geoliede machine in handen die de kruisbestuiving tussen cultuur en natuur verder kan uitbouwen, met een ronduit fantastisch team om dat te doen.’
Als je één stempel zou moeten noemen die je op Destelheide hebt gedrukt, welke zou dat dan zijn?
‘Goh, ik noem het liever een gezamenlijke prestatie van het hele team: het feit dat Destelheide weer een ziel heeft. Dat de jongeren die hier verblijven op een ongedwongen wijze in contact komen met kunst en cultuur. Dat we weer op de artistieke kaart staan en artiesten zélf vragen om hier te mogen komen in plaats van omgekeerd. En natuurlijk de warme organisatie die we zijn geworden, voor zowel het personeel als de gasten.’
Destelheide en Hanenbos zijn een deel van je DNA geworden. Hoe moeilijk is het om straks de sleutels van deze creatieve vrijplaats over te dragen?
‘Eigenlijk niet moeilijk. Ik ben mentaal voorbereid en blijf zelfs nog enkele maanden coachen om een zachte overgang te garanderen. Ik kon eigenlijk al met pensioen zijn, maar heb twee extra jaren gekregen als cadeau om de renovaties en het nieuwe beleidsplan af te ronden. Ik laat het met een gerust hart achter.’
Wat gaat Guy Uyttebroeck doen op de eerste maandagochtend dat hij niet naar Dworp moet rijden?
‘Ik zal mij zeker niet vervelen. Ik heb al een hele tijd een engagement opgenomen in de Stichting en Huis Kurt Defrancq nabij Gent. Kurt - die je misschien wel kent als Vlaamse acteur uit bijvoorbeeld Chantal - is een goede vriend. Samen met hem, en nog een aantal andere mensen, werken we daar aan een project om oudere kunstenaars de kans te geven om te blijven creëren, te blijven scheppen, zelfs als hun gezondheid achteruitgaat. In het prille begin dachten we hier in Destelheide een soort woonzorgcentrum voor oudere kunstenaars op te zetten, maar daarvoor was het masterplan al te ver gevorderd. Er waren te veel tegenargumenten. In plaats daarvan zijn we gaan samenwerken met een woonzorgcentrum in Baarle. Je had het WZC, een bibliotheek die een nieuwe invulling moest krijgen, een pastorie en kerk die vrijkwamen,… Na de verbouwingen zullen de kunstenaars de nodige ateliers kunnen gebruiken. We krijgen er 30 assistentiewoningen ter beschikking. Steeds meer zie ik in hoe waardevol dat is. Ik zie het als een soort aanvulling op Destelheide. Het is een logisch verlengstuk van wat ik hier heb gedaan: een plek creëren waar kunst en menselijkheid elkaar ontmoeten.’
