En dat blijft zo, nu ERF Vlaams-Brabant het Hof samen met de gemeente heeft aangekocht. ‘We willen het Ronkelhof absoluut bewaren’, zegt Raf De Visscher, schepen in Wemmel.
Je bereikt het Ronkelhof alleen via een smal kasseibaantje, weg van de drukte van de Ring, die nochtans maar enkele akkers en een bomenrij verder ligt. De L-vormige hoeve is het laatste historische pachthof van Wemmel. Al in de Frankische periode ontstonden rond de dorpskern van Wemmel verschillende verspreide hoven, die later uitgroeiden tot middeleeuwse pachthoven zoals ‘ten Obberge’, ‘ter Elst’, ‘te Brackene’, ‘te Bossche’, ‘te Gaesborre’ en ‘te Roeckele’. Vandaag is alleen dat laatste nog overgebleven, het huidige Ronkelhof.
De site vormt een zeldzaam geheel van een historische hoeve, weiden en akkers. Precies die leidde in 2012 tot de bescherming als monument. In de sterk verstedelijkte Vlaamse Noordrand is het bovendien een van de weinige grotere open ruimtes die bewaard bleven.
In stroomversnelling
Toen de eigenaar de hoeve te koop zette, aarzelde de gemeente niet lang. Ze wilde het historische domein vrijwaren, zowel als open ruimte als erfgoedsite met toekomstmogelijkheden. Alleen lag de vraagprijs boven de verwachtingen. ‘Ons schattingsverslag kwam uit op 785.000 euro’, zegt schepen voor Patrimonium en Erfgoed Raf De Visscher (LB Wemmel).
Intussen werkte ERF Vlaams-Brabant al aan een herbestemmingsstudie. Een extern architectenbureau onderzocht daarbij de mogelijkheden binnen de missie van ERF: Erfgoed van iedereen, voor altijd. ‘Zo kregen we een beter beeld van waar we in stapten en welke financiële inspanningen nodig zouden zijn voor de instandhouding en activering van de site’, zegt De Visscher. Toch bleef de aankoopprijs lange tijd een struikelblok.
Tot eind 2025 alles plots in een stroomversnelling terechtkwam omdat de eigenaar de vraagprijs had verlaagd. ‘Bovendien ontving ERF een verwervingssubsidie van het Departement Omgeving, binnen het Strategisch project Groene Noordrand, goed voor 40 procent van het aankoopbedrag. We kwamen tot een akkoord. ERF koopt de hoeve en voor de gemeente Wemmel blijft, inclusief registratiekosten en andere bijkomende kosten, uiteindelijk ongeveer 140.000 euro over. ERF blijft wel volle eigenaar, maar in de praktijk krijgt de gemeente de beschikking over het Ronkelhof.’
Groene plek voor de buurt
De komende periode starten eerst de noodzakelijke instandhoudingswerken aan de historische hoeve. Daarna volgt een gefaseerde herbestemming van de site. Volgens schepen De Visscher wordt daarbij gedacht aan een vzw-structuur. ‘Wat er precies mogelijk wordt, bekijken we nog. Misschien landbouwactiviteiten met sociale tewerkstelling, educatieve projecten voor scholen of een voedsellandschap dat landbouw combineert met andere functies. Maar vooral moet dit een toegankelijke plek voor buurtbewoners worden.’
Intussen gebruikt het Ronkelcomité de hoeve voor activiteiten zoals het maandelijkse broodbakken in de historische bakoven. ‘De hoeve moet uitgroeien tot een stukje groene beleving in Wemmel, vlakbij de sporthal. De definitieve invulling voor dit unieke erfgoedproject zal in de komende jaren verder worden uitgewerkt. Eerst moeten de instandhoudingswerken gebeuren.’ Die kosten zijn voor rekening van de gemeente met ondersteuning van het agentschap Onroerend Erfgoed.
Unieke aankoop
Voor ERF is het een van de weinige sites die de stichting zelf aankocht. ‘Na de Ruisbroekmolen in Bierbeek is dit pas de tweede keer’, zegt projectcoördinator Ruth Devolder. ‘In het Ronkelhof moet eerst nog heel wat gebeuren, toch was de aankoop een unieke kans. Een als monument beschermde 18e-eeuwse hoeve met een veel oudere kern, vlak naast de Ring, in de drukke Vlaamse Rand en op amper drie kilometer van het Atomium. Dat is uitzonderlijk.’
Ook plannen voor gemeentehuis
Het Ronkelhof is niet het enige dossier waarvoor Wemmel een beroep deed op de expertise van ERF. De erfgoedstichting is sinds 2023 betrokken bij de restauratie van het gemeentehuis. Het fraaie kasteel werd in 1926 door de adellijke familie de Limburg Stirum aan de gemeente geschonken, op voorwaarde dat het zou dienen als gemeentehuis en openbaar domein. Vandaag is het beschermde monument in slechte staat en minder praktisch geworden voor een moderne dienstverlening.
‘Het basisontwerp is klaar en wordt nu verder in detail uitgewerkt’, zegt de schepen. ‘De grootste verandering wordt een aanbouw achteraan. Daar komen extra gemeentediensten en tegelijk maken we het gemeentehuis toegankelijker. Het oude kasteel is vandaag moeilijk bereikbaar. Met de uitbreiding willen we dat oplossen. Er komt ook een lift zodat alle verdiepingen toegankelijk worden.’
