‘Zeldzame bomen en open grasvelden geven het Waalborrepark zijn flair. Je wandelt er door een open weide, omringd door dichte beplanting met maar liefst 123 exotische boomsoorten, waarvan 24 beschermd als monument. Noorse esdoorns, zilverlindes en Perzisch ijzerhout maken van het park een groene openluchtcollectie.’
De promotietekst van Visit Vlaams-Brabant schetst een idyllisch beeld, en dat is niet onterecht. Maar wie beter kijkt, merkt dat de tand des tijds zichtbaar heeft toegeslagen. Zeven van de 24 beschermde bomen zijn verdwenen. Het kasteeltje is toe aan een grondige renovatie. De parkvilla aan de rand van het domein staat leeg, en ook de portierswoning oogt verwaarloosd en is ontsierd door graffiti.
Goed eigenaarschap
De gemeente Asse ging op zoek naar een structurele oplossing en vond die bij ERF Vlaams-Brabant. De erfgoedstichting neemt het park tien jaar lang in beheer. Samen met de gemeente, het Agentschap Onroerend Erfgoed en de studiebureaus Erfgoed&Visie en Landmax werd een erfgoedbeheersplan uitgewerkt voor het volledige domein. Daarnaast kreeg Erfgoed&Visie de opdracht om een haalbaarheidsstudie uit te voeren voor de drie gebouwen op het domein.
Schepen Geert Heyvaert (cd&v), bevoegd voor onder meer erfgoed en ruimtelijke planning: ‘Het Waalborrepark is een beschermd dorpsgezicht. Als gemeente heb je niet alleen een wettelijke verplichting om dat erfgoed te onderhouden, het gaat ook om goed eigenaarschap. Mensen herkennen zich in het park, ze hebben er vaak jeugdherinneringen aan. Het leeft echt in Asse.’
Het kasteel kende de voorbije jaren een wisselende invulling. ‘Het deed lange tijd dienst als horecazaak, tot het leeg kwam te staan. Toen restaurant De Metinas op de markt in 2022 afbrandde, hebben we het kasteel aangeboden als tijdelijke oplossing. Meteen was er een oplossing voor de leegstand én kreeg het restaurant een nieuwe plek. Wat tijdelijk bedoeld was, kreeg uiteindelijk een meer definitieve invulling. Met het nieuwe beheersplan is er nu ook een duidelijke toekomst voor het hele park.'
Kasteel in ere hersteld
Die toekomst begint bij het kasteel. Projectcoördinator Heleen Van Acker van ERF Vlaams-Brabant: ‘Het dak is in slechte staat en ook de veranda moet worden vervangen. Die wordt heropgebouwd, maar op een andere plaats, zodat een deel van de oorspronkelijke gevel opnieuw zichtbaar wordt. Dat verhoogt de erfgoedwaarde en brengt het uitzicht dichter bij het oorspronkelijke ontwerp.’
Het gaat om een ingrijpende restauratie, al blijft het restaurant tijdens de werken open. Geen evidente opdracht. ‘De selectieprocedure voor een architectenteam is opgestart. Als alles vlot verloopt, kunnen de werken eind 2027 beginnen.’
Ook de andere gebouwen krijgen een nieuwe invulling. ‘De parkvilla wordt omgevormd tot een kinderdagverblijf’, weet schepen Heyvaert. ‘Voor de portierswoning wordt nog gezocht naar een geschikte bestemming, al liggen er al enkele pistes op tafel.’
Bomenplan
De bedoeling is om het domein te laten evolueren naar een open, veilige en uitnodigende plek, met respect voor de erfgoedwaarde. Daarbij hoort ook een doordachte visie op het beheer van de bomen. In samenwerking met Regionaal Landschap Brabantse Kouters werd een bomenbeheerplan opgesteld door Treexpert.
‘Zij hebben de bomen in het park geïnventariseerd, genummerd, visueel gecontroleerd en beoordeeld op hun veiligheid’, zegt Van Acker. ‘Uit die visuele controle volgen de maatregelen waar nodig. Dit wordt aangeduid op een kaart met een bijhorende prioriteitenlijst, zodat we gefaseerd te werk kunnen gaan. Zo stellen we niet alleen de standplaats van de nog 17 beschermde bomen veilig, maar kunnen we tegelijk de algemene conditie van het bomenbestand verbeteren.’
De vraag stelt zich ook of de zeven verdwenen bomen opnieuw aangeplant moeten worden. ‘Dat is niet evident’, klinkt het. ‘De omliggende bomen hebben zich intussen aangepast aan de gewijzigde situatie. Een boomexpert onderzoekt wat de beste manier is om jonge exemplaren van de verdwenen bomen aan te planten.’
Open Erfgoed
Op langere termijn willen de partners het park laten erkennen als Open Erfgoed, een kwaliteitslabel van het Agentschap Onroerend Erfgoed. ‘We willen dat het gebruikt wordt door de inwoners van Asse’, zegt schepen Heyvaert. ‘Evenementen zoals het FielFestival brengen leven in het park en zorgen ervoor dat mensen de plek opnieuw ontdekken.’
Op 31 mei is er ook het familiefestival Waalborria in het park, waar kinderen zelfs in enkele bomen kunnen klauteren. Voor de gelegenheid worden er touwen en katrolsystemen in de bomen opgehangen. Het klimparcours is ook aangepast aan kinderen met een beperking.
De inrichting van het hele park wordt aangepakt met het oog op toegankelijkheid. Het speeltuintje krijgt een grondige make-over, met aandacht voor inclusie, zodat ook minder mobiele kinderen er terecht kunnen. ‘Soms gaat het om kleine dingen die moeten veranderen’, zegt Heyvaert.
‘Zoals de infobordjes over de waardevolle bomen in het park. Die zijn niet uniform en staan niet altijd op de beste plaats. Daardoor moeten bezoekers letterlijk op de wortels van bomen stappen om ze te lezen. Dat pakken we aan met nieuwe, duidelijke en beter geplaatste informatieborden.’
