'De kunst van het volhouden'

Vandaag woont Raymond - zeg maar Reej - Masschelein in Asse, maar zijn hart klopt nog altijd voor Zellik. Als je met hem praat, merk je dat zijn engagement geen recent hoofdstuk is, maar het logische vervolg van een lang professioneel leven waarin mensen samenbrengen centraal stond. ‘Ik ben eigenlijk nooit gestopt met wat ik professioneel heb gedaan. Alleen heet het nu vrijwilligerswerk.’ 

Van schilder tot pionier in Brussel

Zijn loopbaan begon verrassend praktisch. ‘Ik ben vrij vroeg gestopt met school om schilder te worden. Ik leerde het vak en werd meestergast in een bedrijf.’ Toch ontbrak er iets. Reej trok naar Gent om maatschappelijk werk te studeren en belandde daarna in Brussel. Het was de tijd waarin het Nederlandstalige sociaal-culturele werk in volle ontwikkeling was. 

Masschelein werd een van de pioniers van de Brusselse gemeenschapscentra. Hij werkte onder meer in Sint-Agatha-Berchem en Molenbeek en stond mee aan de wieg van het cultureel centrum Vaartkapoen in Molenbeek, vandaag bekend als VK. ‘Het was een periode waarin er veel moest worden opgebouwd. We wilden plekken creëren waar Nederlandstaligen zich thuis konden voelen en waar cultuur en ontmoeting centraal stonden.’

Later werd hij coördinator van de Brusselse Welzijnsraad, een organisatie die zich inzet voor de Nederlandstalige welzijnsvoorzieningen in de hoofdstad. ‘Twintig jaar heb ik ervoor geijverd dat Nederlandstaligen in Brussel toegang kregen tot welzijns- en gezondheidsvoorzieningen. In die tijd waren de mogelijkheden nog heel beperkt. De Vlaamse Gemeenschapscommissie had toen nog geen eigen bevoegdheden.’ Het was een periode van pionieren, lobbyen en netwerken. ‘We hebben mee mogelijk gemaakt dat welzijn en gezondheid uiteindelijk ook Vlaamse bevoegdheden werden in Brussel.’ Het typeert zijn loopbaan: bruggen bouwen tussen mensen, instellingen en gemeenschappen. 

Hart onder de kerktoren

Hoewel Brussel lange tijd zijn professioneel werkterrein was, bleef de band met de Rand sterk. Vandaag zet Masschelein zich in voor verschillende lokale initiatieven in Asse en Zellik. Een van de dossiers waar hij zich mee bezighoudt, is de herinrichting van de Stationsstraat in Asse. De straat werd tijdelijk éénrichtingsverkeer, wat het debat over de beloofde promenade en de toekomst van het centrum opnieuw deed oplaaien. Masschelein pleit voor een leefbaar centrum, met minder doorgaand verkeer en meer ruimte voor voetgangers. ‘Die discussie is eigenlijk al vijftig jaar oud’, zucht hij. ‘Toen ik student was, trokken we al naar Nederland om handelaars proefondervindelijk te tonen dat autovrije winkelstraten echt wél werken. Vandaag zie je overal dat zulke plekken net aantrekkelijker worden.’ De houding van de gemeenten is veranderd, merkt hij, en mensen willen opnieuw ruimte voor ontmoeting, groen en rust. 

De Zellikse Tuinen

Zijn bekendste engagement ligt ietsje verderop: de Zellikse Tuinen, een project dat natuur, landbouw en ontmoeting samenbrengt in het buitengebied van Zellik. Het initiatief ontstond meer dan twintig jaar geleden uit de wens om de groene ruimte aan de Rand van Brussel te beschermen en toegankelijk te maken. ‘Wij wilden het landschap in de Molenbeek- en Maalbeekvallei valoriseren als natuurgebied en plek waar mensen opnieuw contact krijgen met de natuur.’ Vanuit zijn engagement bij Velt werkte hij mee aan de oprichting van de volkstuinen. Vandaag kweken buurtbewoners er groenten volgens ecologische principes, dus zonder synthetische hulpstoffen. ‘Veel mensen wonen hier in appartementen. De tuinen geven hen de kans om buiten te zijn, zelf voedsel te telen en elkaar te ontmoeten.’

Het project groeide uit tot meer. Er kwam een schooltuin, een samenwerking met het CAW in het Babbelhofproject, waar mensen die sociaal contact zoeken samen tuinieren. ‘Eigenlijk is het een integratieproject geworden. Mensen leren elkaar kennen, leren ook Nederlands. Soms zie je iemand die nauwelijks Nederlands spreekt na een paar jaar meehelpen op een promotiestand. Daar ben ik trots op.’

De kracht van kleine stappen

Masschelein ziet zichzelf niet als een activist. Zijn aanpak heeft hij gehaald uit het sociaal groepswerk, uit zijn opleiding als sociaal werker. ‘Het gaat om mensen samen te brengen en hun mogelijkheden te benutten. Iedereen heeft beperkingen, iedereen heeft ook talenten. Als je mensen kansen geeft, groeit er iets. Participatie is een proces.’ 

Toch is burgerparticipatie nu een stuk moeilijker dan vroeger. ‘Het groeiende individualisme speelt een rol, en sociale media versterken de polarisatie. Mensen zitten vaker vast in hun eigen bubbel, met hun eigen mening.’ Zijn remedie blijft eenvoudig: menselijk contact. ‘Luisteren is het begin. Als mensen merken dat hun mening wordt gerespecteerd, ontstaat er ook bereidheid om naar anderen te luisteren.’ 
Daarnaast gelooft hij in kleine, zichtbare resultaten. ‘Als je mensen mobiliseert voor een project dat jaren duurt, haken ze af. Je moet tussendoor kleine stappen zetten, kleine winsten boeken die tonen dat er vooruitgang is. Ik noem het de kunst van het volhouden. Je moet de vlam warm houden. Mensen regelmatig laten zien dat hun inzet resultaat oplevert.’

Tussen verleden en toekomst

Naast zijn sociaal engagement heeft Masschelein een grote liefde voor geschiedenis. ‘Mijn leraar geschiedenis zei altijd geschiedenis is steeds hetzelfde dat zich herhaalt, maar anders. Dat is mij altijd bijgebleven.’ Kennis van het verleden helpt om de beste keuzes te maken voor de toekomst. Of hij zichzelf eerder ziet als bewaker van het verleden of als architect van de toekomst? Hij lacht: ‘Een beetje van allebei.’ Maar eigenlijk werkt hij het liefst achter de schermen. Dat heeft ook met zijn leeftijd te maken. Op zijn 84e denkt hij stilaan na over opvolging. ‘Mijn grootste zorg is dat deze projecten blijven bestaan wanneer ik er niet meer ben. Projecten mogen niet afhangen van één persoon.’ Gelukkig ziet hij af en toe nieuwe vrijwilligers opstaan.

De Rand in verandering

De regio rond Asse en Zellik is de voorbije decennia sterk veranderd, Reej was er getuige van. Wat ooit een rustig dorp was, is vandaag een drukke randstedelijke gemeente met een grote diversiteit aan inwoners. ‘Die diversiteit beschouw ik eerder als een kans dan als een probleem. Integratie kan je niet afdwingen. Je kan wel voorwaarden creëren waarin mensen elkaar ontmoeten.’ Hij is kritisch voor benaderingen die enkel op verplichtingen inzetten. ‘Natuurlijk is het belangrijk dat mensen Nederlands leren, maar dat werkt gewoon beter als het vanuit een positieve motivatie komt. Van willen meedoen, willen deel uitmaken van een gemeenschap. In de tuinen zijn de mensen samen bezig en leer je de taal in de praktijk. Dat werkt vaak beter dan het formele schoolonderwijs. ‘Je creëert een plek waar mensen zich thuis voelen. Van daaruit groeit de rest.’

‘Mensen denken vaak dat alle nieuwkomers hier afhankelijk zijn van uitkeringen. Dat is niet zo: de meesten werken, ondernemen en dragen bij aan de economie. Alleen: zij die steun zoeken, zijn meer zichtbaar. We moeten manieren vinden om hen sterker te betrekken bij het lokale leven. Scholen spelen daarin een sleutelrol. Zo kan je families bereiken en verbinding creëren. Ik ben hier ook betrokken bij het Troostgemeente-project rond rouwen en verlies. Ook daar zie ik kansen om onderling te delen. Enerzijds onze eigen rituelen, anderzijds die van gemeenschappen die hier zijn komen wonen. Wij mogen onze eigenheid koesteren, maar deze van anderen ontdekken is een verrijking. We leven in tijden van verandering; een regio in verandering, maar ook in gemeenten met nog een goed verenigingsleven en veel mogelijkheden. Ik geloof in de toekomst van de Rand.’

Over vijftig jaar

Stel dat je over vijftig jaar door Asse en Zellik zou wandelen… wat hoop je dan te zien? ‘Ik hoop een plek te zien waar mensen de natuur kunnen beleven, waar buren elkaar ontmoeten, waar je even kan ontsnappen uit de drukte van het leven, waar mensen blijven ontdekken dat samenleven een plezier kan zijn.’

Raymond ‘Reej’ Masschelein

• Actief bij het Gemeentelijk Comité Zellikse Tuinen, die zich inzet voor het behoud van een groen en sociaal Zellik.
• Expertise: Burgerparticipatie, ruimtelijke ordening, lokaal activisme.
• Integratie: Ooit was hij hier zelf een migrant uit het verre Zuid West-Vlaanderen.
• Missie: Een brug slaan tussen mensen.