Hypersenses
Laika & Zefiro Torna
5 EN 6 JUN ● 20.00
Zaventem, CC De Factorij, meer info en tickets
Hypersenses is ontsproten uit de fascinatie van Jurgen De bruyn voor de 15e-eeuwse tapijtenreeks De dame met de eenhoorn. ‘Reproducties vind je in tal van Vlaamse huiskamers, maar ook in hotels, vaak als achterwand van je bed, al weet niemand goed wat ze echt voorstelt’, klinkt het over de zes wandtapijten die in het Musée de Cluny in Parijs hangen. Op de werkplek van Laika in Borgerhout vertelt de muzikant dat ze elk een zintuig symboliseren. Zijn aandacht werd niet zozeer getrokken door het tafereel dat onze ogen, oren, neus, mond of huid vertegenwoordigt, maar door het wandtapijt dat een mysterieus licht werpt op een zesde zintuig.
Zintuigelijkheid
‘Er bestaan veel theorieën over, maar we blijven ons afvragen wat die eenhoorn te betekenen heeft, en waar al die rare wezens vandaan komen die aan allerlei dingen voelen en ruiken.’ Met zijn transhistorisch muziekensemble Zefiro Torna spiegelt De bruyn het verleden als vanouds aan het heden, met dit keer als centrale vraag: hoe kan in een tijdperk waarin iedereen overprikkeld is een nieuw begrip rond zintuiglijkheid ontstaan?
‘Wij noemen dat zesde zintuig het zintuig van het hart’, zegt Peter De Bie, artistiek leider van Laika. ‘Het is onze poort om uit te drukken wat zintuiglijkheid betekent in de overgevoelige maatschappij van vandaag.’ Dat neemt niet weg dat, wanneer je Jotka Bauwens in het midden van het podium rond de paal ziet glijden, je in gedachten bij de eenhoorn zit en je je eigen mythe begint vorm te geven. Voor de danseres zijn de (fabel)dieren op middeleeuws textiel een opstapje naar haast animalistische bewegingen.
Vervlochten
‘Dat is het straffe aan de tapijten’, zegt Jana Roos, die zich ontfermde over de scenografie en de kostuums. ‘Ik was er niet mee vertrouwd, maar ze triggerden meteen mijn verbeelding. Je hebt net zelf gezien hoe dankbaar al die vreemde wezens zijn voor een costumière. Mijn monstertjes noem ik ze. Ze hebben geen gezicht, zodat iedereen er zijn eigen invulling aan kan geven. Het ambacht en de toewijding, waarmee de originele wandtapijten werden geweven, komen terug in het borduurwerk, maar ik had mijn kostuums niet kunnen ontwerpen als ik niet wist wat er gegeten zou worden op scène en hoe dat klinkt en eruit ziet.’
Overvloeien
‘We wilden de verschillende zintuigen niet apart verwerken, maar als een cross-over’, legt dramaturge Mieke Versyp uit. Tijdens de repetitie die we bezochten werd de geur van witte salie verspreid door de wind van ventilatoren. De draden van de originele weefsels zagen we letterlijk en figuurlijk overal opduiken en klaarblijkelijk zouden er in een later stadium ook noedels worden geserveerd omdat het opslurpen ervan klankmatig interessant is. ‘Zo vloeien alle zintuigen in elkaar over om uit te monden in een soort van roes waarin je wordt overrompeld door wat je hoort, ruikt,… en naar een andere dimensie wordt gekatapulteerd.’ Om dan uit te komen bij dat fameuze zesde zintuig? ‘Ergens wel, al wordt het nergens gedefinieerd. De dramaturgie is niet verhalend, maar ervaringsgericht en gefocust op de vervlechting.’
Overaanbod
‘We hebben ons afgevraagd hoe men vroeger naar de tapijten keek’, vervolgt Versyp. ‘In de 15e eeuw was er geen elektriciteit. In kaarslicht begint alles makkelijker te dansen voor je ogen en wordt je aandacht vanzelf geleid naar de details die verlicht zijn.’ De bruyn: ‘Concreet helpen we ons publiek door het geven van kleine instructies en meditatie-achtige oefeningen waardoor ze vlotter kunnen focussen en een balans vinden in het overaanbod aan info, dat ook op de oorspronkelijke wandtapijten aanwezig was. De voorstelling draait om de vraag hoe je, als er héél veel op je afkomt, toch ergens een mentale evenwicht kan bewaren.’
Dat uit zich ook in de muziek, die pendelt van pure middeleeuwse klanken over flowerpowerpop tot een verstoorde geluidswereld vol noise en ruisend omgevingsgeluid. ‘Hoe je je daarvoor kan afsluiten en de juiste dingen eruit pikken zodat het een nieuwe esthetische beleving wordt?’
‘Ik weet niet of die overgevoeligheid er vroeger was, maar nu bestaan er alleszins meer termen om ze te benoemen’, zegt De Bie. ‘Mijn dochter is hypergevoelig en krijgt soms zoveel prikkels binnen dat het vaatje overloopt.’ Het wordt allemaal meer gelabeld, inclusief pathologieën, vult De bruyn aan. ‘Van misofonie - bepaalde geluiden fysiologisch niet kunnen verdragen - tot hyperacusis - letterlijk ziek worden van bijvoorbeeld een ronkende koelkast.’ In de voorstelling zorgt een versie van See Me, Feel Me van The Who voor antigif. ‘In de heal me, die erop aansluit, zou je een zesde zintuig kunnen herkennen. Maar het is vooral een uitnodiging om anders te luisteren en de wereld met een ruimer bewustzijn tegemoet te treden.’
Uiteindelijk gaat het om verbinding, concludeert Bauwens: ‘Met elkaar, met jezelf, met je zintuigen en met de wereld buiten. Het ultieme doel’, besluit De Bie, ‘is dat mensen lichamelijk bewuster naar buiten gaan dan ze binnen zijn gekomen.’
