De kapel zelf gaat mogelijks terug tot de 15e eeuw en vormt samen met de kasteelhoeve Hof Ter Heyde het laatste tastbare overblijfsel van de oude heerlijkheid Ter Heyde.
Een neogotisch kasteel met park als gemeentehuis en een 17e-eeuwse kasteelhoeve die onderdak biedt aan verschillende gemeentediensten en het Welzijnshuis. Hoeilaart heeft het getroffen met zijn gemeentelijk patrimonium.
Tegen de kasteelhoeve staat de Onze-Lieve-Vrouwekapel, met een kern die teruggaat tot de 15e eeuw.
De kapel was vroeger zelfs via een gang verbonden met het oorspronkelijke kasteel van de heerlijkheid Ter Heyde. Toen dat in het midden van de 19e eeuw plaatsmaakte voor het huidige neogotische kasteel verdween ook die verbinding. De kapel kreeg een nieuwe voorgevel in neogotische stijl. Sinds 1975 zijn de kasteelhoeve en de kapel beschermd als monument.
Dreigend verval
De kapel zelf is er goed aan toe, maar de neogotische houten luifel boven de ingang kreeg het hard te verduren. Inspecties van Monumentenwacht brachten houtrot, scheurvorming, waterinfiltratie en instabiliteit aan het licht. ‘De houten luifel is sterk aangetast’, zegt schepen van Patrimonium en Erfgoed Joris Pijpen (Team 1560).
‘Door jarenlang aan weer en wind te zijn blootgesteld, zijn verschillende onderdelen beschadigd of vergaan. Zonder restauratie dreigt verder verval, waardoor niet alleen de luifel, maar ook de kapel onvoldoende beschermd wordt tegen weersinvloeden.’
De gemeente Hoeilaart deed een beroep op ERF Vlaams-Brabant. ‘De gemeente beschikt niet over de specifieke expertise die nodig is om een beschermd monument, dat bovendien een beeldbepalende plaats inneemt in het dorpscentrum en het Jan van Ruusbroecpark, op een historisch correcte manier te restaureren’, zegt schepen Pijpen.
‘ERF Vlaams-Brabant kent de erfgoed- en premieregels door en door. Zo vermijden we fouten en kunnen we de historische waarde van het monument maximaal bewaren. Daarnaast neemt ERF Vlaams-Brabant de gemeente heel wat werk uit handen. De organisatie ondersteunt bij de opmaak van bestekken, de werfopvolging, het aanvragen van premies en subsidies en de administratieve opvolging van het volledige dossier.’
De restauratie kost ongeveer 50.000 euro. Een deel van deze kosten zal gedekt worden door een erfgoedpremie van het Agentschap Onroerend Erfgoed.
Welke kleur had de luifel?
Bijzonder aan dit project is het kleurenonderzoek dat aan de restauratie gekoppeld is. De houten constructie krijgt niet alleen een opknapbeurt, experts gaan ook op zoek naar haar oorspronkelijke kleur. ‘We hebben de geplande restauratie afgestemd met het Agentschap Onroerend Erfgoed’, zegt projectcoördinator Kes Philipsen van ERF Vlaams-Brabant. ‘Voor hen was het belangrijk om ook een kleurenonderzoek uit te voeren. De neogotische luifel kan in de loop der jaren verschillende keren overschilderd zijn. Daarom gaan we op zoek naar de meest historische kleur.’
Schepen Pijpen: ‘Een kleurenonderzoek is een voorwaarde om een premie te verkrijgen en laat toe de oorspronkelijke afwerking van de kapel en de luifel te achterhalen. Op basis van oude verflagen en materiaalonderzoek kan een historisch correcte kleurstelling worden bepaald. Zo gebeurt de restauratie met respect voor de oorspronkelijke uitstraling van het monument.’
Restauratie in het atelier
De overheidsopdracht is gepubliceerd en de offertes zijn binnen. Als alles volgens plan verloopt, kunnen de werken nog dit jaar van start gaan. De luifel gaat daarvoor indien nodig eerst van de gevel en verhuist daarna naar een gespecialiseerd atelier. Daar restaureren vaklui de constructie in beschermde omstandigheden.
‘Het wordt niet gewoon een nieuwe luifel’, benadrukt Philipsen. ‘We streven ernaar om zoveel mogelijk materiaal te behouden. Alleen onderdelen die echt niet meer te redden zijn, vervangen we. We kiezen bewust voor minimale ingrepen.’
Volgens de huidige planning keert de gerestaureerde luifel in de loop van 2027 terug naar haar vertrouwde plek boven de kapeldeur. Als stille getuige van de rijke geschiedenis van Hoeilaart.
