Frank Van Passel, bekend van Manneken Pis, en daarnaast ook regisseur, producent en schrijver van tal van andere films en televisieseries, beschikt in Radioman over een indrukwekkende cast. Grote namen als Jan Hammenecker, Els Dottermans, Koen De Bouw, Antje De Boeck en Peter Van den Begin worden versterkt met het jonge talent van Femke Vanhove en Jef Hellemans, die de hoofdrollen vertolken. In Radioman ontkomt ook een kleine ploeg stemacteurs die populaire hoorspelen maken voor de radio, niet aan de fatale chaos die de inval van de Duitsers veroorzaakt.
Films hebben meestal een lange voorgeschiedenis. Welke ideeën wilde je er in kwijt?
Frank Van Passel: ‘Een aantal verhalen komen samen. Zo was Robert Bernaer, de grootvader van een van mijn vrienden, de eerste foleyman of klankman bij het NIR in Flagey, en later ook nog lang bij de BRT. Ik wist niet wat een foleyman was (genoemd naar Jack Foley, die als een van de eersten stomme films van geluid voorzag, red.), en ik associeerde het Flageygebouw ook vooral met televisie. Maar het verhaal van die man die de geluiden maakte bij de hoorspelen op de radio liet me niet los. Research deed me ook inzien hoe belangrijk radio was voor de communicatie net voor de oorlog. Daarnaast wilde ik ook een film maken over geluid. Omdat het gehoor een onderschat zintuig is, en ik vind dat wij in de bioscoop te weinig doen met geluid. En dan is er het liefdesverhaal tussen Berre en Elza, omdat liefdesverhalen een goede motor zijn voor een film.’
Hoe maak je een film om naar te luisteren?
‘We hebben niet alleen veel aandacht besteed aan de geluiden, maar ook nagedacht hoe we geluid konden visualiseren. Hoe kan je trillingen en golven filmen? Dat komt terug in veel details, die opgeteld voor een zintuiglijke film zorgen. Ik heb ook zo weinig mogelijk buitenscènes gefilmd, omdat ik dicht bij de personages wilde blijven. Zeker bij foleyman Berre, die een beetje in zichzelf opgesloten zit en vooral met geluiden communiceert. Ik heb Brussel getoond zoals hij de stad voelt, namelijk als een schets met golvende lijnen, eerder dan met realistische beelden. Elza draagt bloesjes met golvende lijntjes, en ook de kleur groen speelt een rol. Ze verwijst naar het groene licht dat mijn generatie nog kent van het kattenoog in de radio van onze grootouders: een licht dat een beetje bewoog naarmate er meer of minder radiocontact was.’
In Radioman kondigt de Amerikaanse piloot en nazi-sympathisant Charles Lindbergh de komst van het fascisme aan. In een tijd die ook gekenmerkt werd door technologisch vooruitgangsgeloof. Elementen die ons vandaag bekend voorkomen.
‘Ik ben dit verhaal een achttal jaar geleden beginnen schrijven toen Donald Trump de eerste keer aan de macht was. Ik voelde de maatschappelijke verharding en polarisering, niet alleen politiek, maar ook menselijk. Sociale media krijgen dikwijls de schuld, maar we hebben allemaal meer moeite om netjes met elkaar om te gaan. Dat is er niet op verbeterd de laatste jaren. Ik vind dat wij daar iets tegenover kunnen stellen. Eén van de redenen waarom je verhalen vertelt - in een film of op een andere manier - is om alternatieven te tonen waarvoor je ook kan kiezen. Noem het een naïef streven naar schoonheid en zachtheid.
Radioman eindigt na de eindgeneriek met een quote van de Joodse Holocaust-overlever Viktor Frankl, die zei dat er maar twee rassen bestaan: fatsoenlijke en onfatsoenlijke mensen. De politieke strijd gaat niet zozeer tussen links of rechts, maar over fatsoen.
Nog een interessant element in de film is het oppakken van ‘subversieve personen’ door de Belgische overheid voor de Duitse inval. Of ze nu van linkse of rechtse agitatie werden verdacht.
‘Dat is een verhaal dat ze mij op school alvast niet hebben geleerd. Het lijkt me evident dat je als overheid in de gaten houdt welke mensen baat zouden kunnen hebben bij een vijandige inval. Maar door de politieke chaos op dat moment, met snel vallende regeringen en zes ministers van justitie op anderhalf jaar tijd, waren die lijsten van mogelijk subversieve elementen zeer onzorgvuldig. Dat heeft voor veel onschuldigen veel ellende veroorzaakt.’
Het Flageygebouw komt als één van de hoofdpersonages mooi in beeld. Een cadeau om te filmen?
‘Praktisch was het niet evident omdat het heel druk gebruikt wordt en we dus jaren op voorhand moesten onderhandelen om het een week te kunnen leegmaken. Gelukkig werd het gebouw nooit afgebroken en werd het heel mooi gerestaureerd en onderhouden.’
Radioman
DO ● 5 MAA ● 14.30
ZO ● 8 MAA ● 20.00
Alsemberg, CC de Meent, meer info en tickets
MA ● 9 MAA ● 14.00 EN 20.00
Dilbeek, CC Westrand, meer info en tickets
