01 feb '21

'Wij verlangen eraar om 
terug mensen samen te brengen'

346
door Anne Peeters
September 2019: Willem Bongers-Dek volgt Wim Vanseveren op als directeur van deBuren, het Vlaams-Nederlands huis voor cultuur en debat in hartje Brussel. Een goed half jaar later breekt corona uit, een pandemie die de hele cultuursector hard treft. Wat doe je dan als kersverse directeur?

Waar staat deBuren voor?

‘deBuren is een culturele instelling die in 2004 werd opgericht om de culturele en maatschappelijke samenwerking en uitwisseling tussen Vlaanderen en Nederland te bevorderen. We zijn Vlaams-Nederlands in alles wat we doen. Onze oorspronkelijke naam vind ik belangrijk: een Vlaams-Nederlands huis voor Europa. De naam deBuren kwam als beste uit een prijsvraag en omschrijft perfect wat we doen. De keuze om deBuren in Brussel te vestigen is geen toeval: het onderschrijft de gezamenlijke ambities in een Europese context. Brussel is de hoofdstad van Vlaanderen, België en Europa. Het is dé plek om met andere landen samen te werken.

Wat is er gebeurd sinds jouw aantreden?

‘Ik werkte al een tijd bij de organisatie, het was dus een vliegende start: stokje overnemen en verder. Samenzitten met de ploeg, mijn ideeën uitbouwen en werken aan een meerjarenplan voor de nieuwe beheersovereenkomst… Dat was de bedoeling. We hadden nog maar net onze denkdagen georganiseerd om die plannen concreet te maken toen we corona op ons dak kregen. Vrij snel hebben we besloten om volledig te sluiten. Bovendien gaan we ook verhuizen. Het huidige gebouw op de hoek van de Prinsenstraat met de Leopoldstraat, aan de achterkant van het Muntplein, wordt verbouwd. In tussentijd gaan we tijdelijk naar Schaarbeek, naast De Kriekelaar in de Gallaitstraat. Van de beslissing om te sluiten hebben we dan maar gebruik gemaakt om onszelf heruit te vinden. We communiceerden duidelijk dat onze programma’s niet meer fysiek zouden doorgaan en gaven onszelf de tijd om nieuwe formats te bedenken, digitaal te gaan werken, om mensen anders te bereiken.'

Culturele verenigingen moeten het hebben van sociale contacten, mensen die elkaar ontmoeten en ideeën uitwisselen. Het is niet evident om dat voor alle doelgroepen te doen.

‘Inderdaad. Een van de bloeiendste programma’s die we hadden, was onze lunchwerking. Daar hebben we jaren aan gebouwd en sinds 2019 waren die bijna altijd uitverkocht. De formule werkte heel goed. We hadden een structurele samenwerking met het Brussels Ouderenplatform en voor die doelgroep waren de vrijdagse cultuur- en kennislunches ideaal. Dat is helemaal weggevallen. We hebben nog een tijdje geprobeerd om het digitaal te organiseren, maar we merkten dat we op die manier onze normale doelgroep niet echt konden bereiken. Als ik kijk naar de doelgroepen in deze coronaperiode, dan vind ik de groep van ouderen de pijnlijkste om te verliezen.

‘De digitale kloof zorgt voor een drempel die we lang niet gezien hebben of wilden zien.’

De digitale kloof zorgt voor een drempel die we lang niet gezien hebben of wilden zien. Diezelfde digitale kloof wordt nu een fysieke kloof. De kern van deBuren is verbinding: het samenbrengen van mensen. Onze ervaring? Er kan veel via digitale alternatieven, maar het bredere maatschappelijke gesprek met de intermenselijke ontmoeting breng je zo niet tot stand. We zijn blij met alle digitale initiatieven die we hebben ontwikkeld, maar we verlangen echt terug naar de zalen. Naar samenzitten en een gesprek voeren, maar dat zal nog een tijdje duren, vrees ik.’

Welke alternatieven hebben jullie ontwikkeld?

‘Ons grootste project heet Besmette Stad, een artistiek project waarin we meer dan 100 kunstenaars uit Vlaanderen en Nederland vroegen om zich te verhouden tot de coronacrisis enerzijds en het werk van Paul Van Ostaijen anderzijds. 29 avonden lang hebben we elke avond één gedicht uit Bezette stad van Van Ostaijen gelezen onder leiding van zijn biograaf Matthijs De Ridder. Die ervaring was wat het dichtste komt bij samen op café gaan. We verzamelen alles in een digitale stad, te ontdekken via besmettestad.eu. Op 22 februari, de 125e verjaardag van Van Ostaijen en het begin van het feestjaar, vieren we 100 jaar Bezette stad. Op die dag verschijnen er twee boeken: een bloemlezing met 65 bijdragen en een groot essay met nieuwe inzichten die tijdens het project zijn ontstaan. Die gaan we 24 uur live presenteren via digitale kanalen: muziek, video’s, interviews, prijsvragen. De 24 uur van Paul Van Ostaijen begint in zijn geboortehuis en mondt uit in een grote avondshow, tegelijkertijd in de Brakke Grond in Amsterdam en in Elckerlyk in Antwerpen, de destijds bezette stad van VanOstaijen.

Digitaal en literair, is dat niet de ideale combinatie voor een podcast?

‘Toen ik directeur werd, besloot ik meteen om sterker in te zetten op podcasting. Die voorbereidingen daarvoor liepen al en dat heeft ons geholpen om de transitie snel te maken. We hebben verschillende programma’s als podcast kunnen vormgeven. Weemoed doet het bijvoorbeeld opvallend goed, wat misschien niet zo verwonderlijk is in deze tijd. We hebben ook een podcast gemaakt over ondernemerschap tijdens de lockdown. Ik denk dat podcasten net door corona een veel grotere, bredere doelgroep bereikt.

deBuren heeft van bij de start in een internationale context gewerkt. Hoe verhouden jullie je tot andere gelijkaardige culturele instellingen zoals het Duitse Goethe Institut of de British Council?

‘We zijn een redelijk unieke instelling. Waar andere instellingen eerder nationaal georiënteerd zijn, treden hier twee landen samen op in een Brusselse context. Maar: ook die instellingen kijken breder, ze richten zich niet puur op de promotie van hun land. En je mag niet vergeten dat ook de culturele attachés van de ambassades hun rol spelen. Internationaal gezien liggen daar kansen nu de internationale aanwezigheid in een heel aantal landen omwille van besparingen toch sterk wordt afgebouwd. Terwijl het toch steeds duidelijker wordt hoe belangrijk cultuur is als je naar de toekomst kijkt, zeker in internationale betrekkingen. Daar nemen de Chinezen nu een grote vlucht vooruit met hun Confucius-centra. Ik denk dat we daar in onze gezamenlijkheid, vanuit onze Neerlandofonie, een belangrijke rol kunnen spelen. deBuren zou daar ook geen slecht model voor zijn omdat we inzetten op die internationale samenwerking en die in de praktijk ook effectief realiseren. Met CELA, ons Europees talentontwikkelingsprogramma, zijn we in negen Europese landen actief. En we hebben natuurlijk onze Parijs-residentie voor jonge schrijvers. Op die grote Europese projecten zullen we blijven inzetten.’

Je bent nu ruim een jaar directeur bij deBuren. Wat heb je van je oorspronkelijke dromen en aspiraties moeten bijstellen?

‘Wij hebben mensen in huis die heel goed weten waar ze inhoudelijk mee bezig zijn. Omdat ze vaak ook de productie moesten doen, kwamen we er soms te weinig toe om wat we in huis hadden, te delen met de wereld. Eén van de eerste dingen die ik heb gedaan, is een productiecel oprichten. Die hebben we nu, zodat onze programmatoren zich echt in het veld kunnen zetten om kennis en ervaring te delen en zichzelf bij te scholen. Dat is belangrijk.

Wat staat er op je verlanglijstje voor dit jaar? 

‘Misschien tegen beter weten in hoop ik van harte dat we elkaar weer meer gaan zien in de zalen. Dat we de debatcultuur weer mee op gang kunnen trekken. Tegelijkertijd zullen we de ervaringen en de lessen van de laatste maanden niet links laten liggen. De hoop dat podcasting groter en belangrijker wordt, begint uit te komen. Daarop wil ik blijven inzetten. Podcasten zal bij deBuren nog belangrijker worden, tegen alle besparingen in. Onze beheersovereenkomst is nu met een jaar verlengd. Dat betekent dat we in 2021 die 6% besparing zullen voelen, maar ondanks die besparingen zullen er toch zaken zijn die zeker nog zullen groeien. Podcasting is daar één van, talentontwikkeling in de brede zin ook. Het is niet het moment om simpelweg te kiezen voor vaste waarden en grote namen om vooral maar veel publiek aan te trekken, maar wel om gericht te investeren in de toekomst.